İşyeri Açma Ruhsatı Bulunmayan İşletmelerden Harç Tahsil Edilememesi

Evet, tam olarak bu anlama gelir ve Sayıştay bu farkı çapraz veri karşılaştırmasıyla somut bir gelir kaybına dönüştürerek raporlamıştır. Vergi dairesi kaydı ile belediye ruhsat kaydı arasındaki fark, harcı hiç ödenmemiş işyeri sayısını doğrudan gösterir.

Denetim tespiti şu şekildedir:

"Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmadan faaliyet yürüten işletmeler bulunmaktadır."

Rakamlar da raporda açıkça yer almaktadır:

"...ruhsat alma zorunluluğu bulunmayan avukatlık büroları, serbest muhasebeci ve mali müşavirlik hizmeti veren işyerleri, muayenehaneler, mühendis ve mimar meslek mensuplarınca açılan bürolar hariç, 6.384 adet işyeri bulunduğu; Zabıta Müdürlüğünden alınan verilere göre, İdarenin yetki ve görev sınırları içerisinde 31.12.2024 tarihi itibariyle 2.515 adet işyeri açma ve çalışma ruhsatı verildiği; buna bağlı olarak da Belediyenin, işyeri açma izni harcı geliri kaybına uğradığı tespit edilmiştir."

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 81'inci maddesi, belediye sınırları içinde bir işyerinin açılmasını doğrudan İşyeri Açma İzni Harcına tabi tutmuştur; 2005 tarihli İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik de faaliyete başlamadan önce ruhsat alınmasını şart koşar.

Analiz:
(1) Muafiyet kapsamındaki meslek büroları (avukat, SMMM, muayenehane, mühendis/mimar büroları) zaten listeden düşülerek karşılaştırma yapılmış; buna rağmen 6.384 mükelleften yalnızca 2.515'inin ruhsatlı olması, geriye kalan 3.869 işyerinin potansiyel olarak ruhsatsız ve harçsız faaliyette bulunduğunu gösterir.
(2) İdarenin bu farkı fark edememesinin nedeni, zabıta kayıtlarının vergi dairesi kayıtlarıyla düzenli olarak karşılaştırılmamasıdır; iki kurum farklı amaçlarla (vergi tahakkuku / ruhsat denetimi) veri tutar ve mutabakat kurulmazsa fark yıllarca fark edilmez.
(3) İdarenin savunması, rutin denetimlerde tespit edilen işyerlerinden harç tahsil edildiği yönündedir; ancak bu, sistematik bir tarama değil, münferit denetim rastlantısına dayalı bir tahsilattır ve mevcut 3.869 işyerlik açığı kapatmaya yetmez.
(4) İşyeri açma izni harcı bir kerelik alınan bir gelirdir; her yıl açılan yeni işyerleri için tekrar oluşur, dolayısıyla mutabakat yapılmadıkça kayıp yıldan yıla katlanarak büyür.

Yapılacaklar:
1. Defterdarlıktan alınan faal mükellef listesi ile zabıta ruhsat kayıtları, muafiyet kapsamındaki meslekler ayıklanarak yılda en az iki kez sistematik olarak karşılaştırılmalıdır.
2. Ruhsatsız görünen işyerleri için zabıta tarafından yerinde tespit yapılmalı, tespit edilen işyerlerine hem ruhsat alma süreci başlatılmalı hem de geçmişe dönük harç tahakkuku çıkarılmalıdır.
3. Yeni işyeri açılışlarında vergi dairesi mükellefiyet kaydı ile belediye ruhsat kaydının eş zamanlı ilerlemesini sağlayacak bir bildirim/paylaşım protokolü kurulmalıdır.
4. Tahakkuk eden geçmiş harçlar için gecikme faizi dahil tahsilat takibi başlatılmalı, süresinde ruhsat almayan işletmeler hakkında ilgili mevzuat uyarınca idari işlem uygulanmalıdır.

Uygulama önerisi: Mali hizmetler ve zabıta müdürlüğü, defterdarlık listesini esas alan ortak bir mutabakat tablosu üzerinden çalışmalı ve farkı sıfıra indirmeyi hedeflemelidir. Kural budur: vergi dairesi kaydı ile ruhsat kaydı arasındaki her fark, tahsil edilmemiş bir harç alacağıdır ve düzenli çapraz kontrolle kapatılmalıdır.