Geçici Araç Tahsisi Protokolü Sürekli Uzatılarak Kalıcı Hale Getirilebilir mi?

Hayır, uygun değildir; geçici tahsis süresi yalnızca zorunlu hallerde ve bir kereye mahsus olmak üzere aynı süreyle uzatılabilir, protokolü sürekli olarak yenileyip tahsisi yıllarca devam ettirmek, geçici tahsis kurumunu fiilen kalıcı bir devre dönüştürür ve mevzuata aykırıdır. Sayıştay tam bu uygulamayı tespit etmiştir: "İdareye ait makam otomobilinin Valilik protokol hizmetlerinde kullanılması amacıyla Taşınır Mal Yönetmeliği Genel Tebliğine dayanarak Belediye ile ilgili kamu kurumu arasındaki işbirliği protokolleri ile ilk kez 16.03.2016 tarihinde tahsisi yapılmış, ancak mevzuata aykırı biçimde o tarihten 17.11.2022 tarihine kadar bu protokoller 3'er aylık periyotlarla uzatılarak sürekli hale getirilmiştir." Daha da vahimi, bir noktadan sonra protokol dahi düzenlenmemiştir: "Bu tarihten sonra ise herhangi bir protokole veya mevzuata dayanmadan bahsi geçen aracın hala ilgili kurum tarafından kullanılmaya devam edildiği tespit edilmiştir."

Geçici tahsisin süre sınırları Taşınır Mal Yönetmeliği Genel Tebliği'nin 3'üncü maddesinde taşınır türüne göre ayrıntılı olarak belirlenmiştir: iş makineleri (dozer, vinç, kepçe, itfaiye aracı vb.) altı ay, diğer dayanıklı taşınırlar üç ay, 237 sayılı Taşıt Kanunu'na bağlı I ve II sayılı Cetvelde sayılan makam araçları ise ancak mevcut taşıtın geçici olarak kullanılamaması durumunda, kullanılabilir hale gelinceye veya yeni taşıt temin edilinceye kadar tahsis edilebilir. Kritik sınır ise şudur: "Bu süreler, zorunlu hallerde aynı sürelerle sınırlı ve bir kereye mahsus olmak üzere uzatılabilir." Yani uzatma, istisnai ve tek seferlik bir haktır, sürekli tekrarlanan bir mekanizma değildir.

Sayıştay'ın hukuki değerlendirmesi bu sınırı netleştirir: "yapılacak araç tahsislerinin 3 ay süre ile sınırlı olacak şekilde, zorunlu hallerde ise sadece bir kez ve aynı süre ile sınırlı olarak uzatılabileceği anlaşılmaktadır." Belediyenin yaptığı ise bunun tam tersidir, 3'er aylık uzatmaları 6 yıldan fazla bir süre boyunca (2016'dan 2022'ye) tekrarlamıştır. Belediyenin cevabı ise düzeltmenin kolay olduğunu gösterir: "Belediyenin 01.12.2022 tarihli… cevabi yazısında araç tahsisinin iptal edildiği belirtilmiştir." Sonuç: "2016 yılından bu yana mevzuata aykırı olarak ilgili kamu kurumuna tahsis edilmiş olan makam otomobilinin belediyeye iade edilmesi gerekmektedir."

Analiz:

1) "Bir kereye mahsus" ifadesi, hukukta genellikle istisnanın istisnası olmayacağı anlamına gelir, yani zorunlu bir hal ortaya çıkıp süre bir kez uzatıldıktan sonra, ihtiyaç hala devam ediyorsa çözüm yeni bir geçici tahsis uzatması değil, kalıcı bir çözümdür (örneğin yeni bir taşıt teminidir, ya da ihtiyacın gerçekten geçici olup olmadığının yeniden değerlendirilmesidir).

2) Protokolün 3 ayda bir "otomatik" yenilenmesi alışkanlığı, geçicilik kavramının fiilen anlamsızlaştığını gösterir, bir düzenlemenin "geçici" sayılabilmesi için sonunda gerçekten sona ermesi beklenir; sürekli yenilenen bir geçicilik, kavramsal olarak kalıcılıktan farksızdır.

3) Bir noktada protokolün bile yenilenmeden kullanımın devam etmesi, sürecin sadece mevzuata aykırı değil, tamamen belgesiz/dayanaksız bir aşamaya geçtiğini gösterir, bu, denetim sırasında fark edilen ama muhtemelen daha uzun süre fark edilmeden devam edebilecek bir risktir.

4) Bu bulgu, "resmi araç başka bir kuruma yıllarca tahsisli" gibi görece küçük görünen bir konunun bile, kamu malının kontrolü ve hesap verebilirliği açısından önemli olduğunu gösterir, bir taşınırın nerede, kim tarafından, ne kadar süredir kullanıldığının net olmaması, taşınır yönetiminin temel amacına aykırıdır.

Yapılacaklar:

1. Benzer şekilde sürekli yenilenen protokollerle başka kurumlara tahsis edilmiş taşınırlarınız (araç, ekipman vb.) olup olmadığını tarayın.
2. Zorunlu bir ihtiyaç nedeniyle geçici tahsis yaptığınızda, ilk uzatmadan sonra durumu yeniden değerlendirip kalıcı bir çözüm (yeni taşıt temini, ihtiyacın sona erip ermediğinin teyidi) üretin.
3. Taşınır kayıt/kontrol yetkilinize, geçici tahsislerin süre takibini yapan ve süre dolmadan önce uyarı veren bir sistem kurdurun.
4. Protokol yenileme taleplerini, sadece önceki protokolün otomatik devamı olarak değil, her seferinde "bu hala zorunlu bir hal mi?" sorusunu soran bir onay sürecine bağlayın.
5. Mevcut tahsislerinizi gözden geçirip, iptal edilenlerin fiilen iade alındığından emin olun.

Uygulama önerisi: Bu bulgu, "zorunlu hallerde bir kereye mahsus uzatma" istisnasının, düzenli protokol yenilemesi alışkanlığıyla fiilen sınırsız bir kurala dönüştürülebildiğini gösterir. Sizin için çözüm, mevcut tüm geçici tahsislerinizi tarayıp süre sınırlarına gerçekten uyup uymadığını kontrol etmektir. Sayıştay'ın ölçüsü nettir: geçici taşınır tahsisleri, taşınır türüne göre belirlenen sürelerle (makam araçları için ihtiyaç süresiyle) sınırlıdır ve zorunlu hallerde ancak bir kereye mahsus olmak üzere aynı süreyle uzatılabilir; protokolün sürekli yenilenmesi yoluyla tahsisi kalıcı hale getirmek mevzuata aykırıdır.