Uzun Süreli Bir Kira/Hizmet Sözleşmesinde Damga Vergisi Sadece Bir Yıllık Bedel Üzerinden mi Hesaplanır?

Hayır, doğru değildir; damga vergisi sözleşmenin toplam süresi boyunca ihtiva ettiği toplam bedel üzerinden hesaplanmalıdır, sadece bir yıllık bedeli esas almak, çok yıllı bir sözleşmede verginin büyük bölümünün eksik tahsil edilmesine yol açar. Sayıştay tam bu hatayı tespit etmiştir: "Kültür AŞ tarafından ihale edilen Megalight ve Billboard Tesisi ve İşletmeye Verilmesi Hizmet Alım İşine ait sözleşmenin damga vergisi eksik tahsil edilmiştir."

488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'nun temel mantığı, verginin kağıdın ihtiva ettiği parasal değer üzerinden hesaplanmasıdır. 1'inci madde, kanuna ekli tabloda yazılı kağıtların vergiye tabi olduğunu; 4'üncü madde, verginin tayini için kağıdın mahiyetine bakılacağını; 10'uncu madde ise "belli para teriminin, kağıtların ihtiva ettiği veya bunlarda yazılı rakamların hasıl edeceği parayı ifade ettiğini" belirtir. Kanuna ekli (1) sayılı tablonun "Akitlerle ilgili kağıtlar" bölümü, belli parayı ihtiva eden mukavelename, taahhütname ve temliknamelerin damga vergisine tabi olduğunu düzenler.

Somut sözleşmenin şartları şöyledir: "Kültür AŞ tarafından 23.01.2012 tarihinde ihale edilen Megalight ve Billboard Tesisi ve İşletmeye Verilmesi Hizmet Alım İşine ait sözleşmenin 6'ıncı maddesinde, sözleşme süresinin sözleşmenin imzalandığı 14.02.2012 tarihinden 06.12.2021 tarihine kadar olduğu; 7'nci maddesinde ise sözleşmenin aylık 2.092.500,00 TL, yıllık 25.110.000,00 TL olduğu düzenlenmiştir.", yani sözleşme yaklaşık 10 yıllıktır ve hem aylık hem yıllık bedel açıkça yazılıdır.

Hatanın somut boyutu ve doğru hesaplama şöyle ortaya konur: "Şirketin hesap ve işlemleri incelendiğinde, sözleşme uzun süreli (yaklaşık 10 yıl) olmasına karşın sözleşmenin 1 yıllık bedeli üzerinden (25.110.000,00 TL × %0,825 = 207.352,27 TL) damga vergisinin tahsil edildiği, sözleşme süresinin dikkate alınmadığı anlaşılmıştır. Halbuki, Sözleşme süresinin 9 yıl 11 ay olması nedeniyle, sözleşme damga vergisinin (25.110.000,00 TL × 9 yıl + 2.092.500,00 TL × 11 ay) 249.007.500,00 TL üzerinden alınması gerekmektedir." Bu farkın parasal karşılığı çarpıcıdır: "eksik tahsil edilen sözleşme damga vergisi tutarı… 1.846.959,61 TL" olarak hesaplanmıştır, yani şirket, doğru tutarın yaklaşık %90'ını eksik almıştır, sadece %10'unu (1 yıllık kısmı) tahsil etmiştir.

Analiz:

1) Bu hata, "damga vergisi yıllık bir vergidir" gibi yanlış bir varsayımdan kaynaklanır, oysa damga vergisi, tekrar eden bir vergi değil, kağıdın (sözleşmenin) düzenlendiği anda, o kağıdın ihtiva ettiği toplam parasal değer üzerinden bir kez hesaplanan bir vergidir. Sözleşme 10 yıllıksa ve toplam değeri (aylık/yıllık bedelin süreyle çarpımı) belliyse, damga vergisi bu toplam üzerinden hesaplanmalıdır.

2) "Yıllık bedel yazılı, o zaman yıllık hesaplarız" mantığı, sözleşmenin süresini görmezden gelir, sözleşmede yıllık bedelin belirtilmiş olması, verginin sadece bir yıl için hesaplanacağı anlamına gelmez; tam tersine, yıllık bedel × toplam yıl sayısı formülüyle sözleşmenin gerçek toplam değeri hesaplanabildiği için, bu bilgi doğru hesaplamayı daha da kolaylaştırır.

3) Hata oranının büyüklüğü (%90 eksik tahsilat) yalnızca teknik bir yanlış anlama olmadığını, bu tür uzun süreli sözleşmelerde damga vergisi hesaplamasının sistemik bir kontrol eksikliğine işaret ettiğini gösterir, mali/hukuk biriminin sözleşme imzalanmadan önce damga vergisi hesabını süre dikkate alarak yeniden gözden geçirmesi gerekirdi.

4) Bu tür sözleşmelerde damga vergisi genellikle karşı tarafça ödense de (bulguda "sözleşmenin damga vergisinin işletmeci tarafından yatırılacağı belirtilmiştir" ifadesi var), idarenin/şirketin bu ödemenin doğru tutarda yapıldığını kontrol etme sorumluluğu ortadan kalkmaz, vergi eksik tahsil edilirse, bu idarenin/şirketin denetiminde bir bulgu olarak ortaya çıkar.

Yapılacaklar:

1. Uzun süreli (1 yıldan fazla) tüm sözleşmelerinizin damga vergisi hesaplamalarını gözden geçirin; sadece bir yıllık bedel üzerinden hesaplanmış olanları tespit edin.
2. Sözleşmenin toplam süresi boyunca ihtiva ettiği toplam parasal değeri (aylık/yıllık bedel × toplam ay/yıl sayısı) hesaplayıp, damga vergisini bu toplam üzerinden yeniden hesaplayın.
3. Eksik tahsil edilen tutarlar için, sözleşmenin karşı tarafından (varsa ödeme yükümlüsü) fark tutarın tahsilini talep edin; zamanaşımı süresini kontrol edin.
4. Hukuk/mali işler biriminize, yeni imzalanacak her uzun süreli sözleşmede damga vergisi hesabının sözleşme süresi dikkate alınarak yapılmasını zorunlu kılan bir kontrol adımı ekleyin.
5. Sözleşme şablonlarınıza, damga vergisi hesaplama yönteminin (toplam sözleşme bedeli üzerinden) açıkça belirtildiği bir madde ekleyerek gelecekteki belirsizlikleri önleyin.

Uygulama önerisi: Bu bulgu, çok yıllı bir sözleşmede "yıllık bedel" ifadesinin yanlış yorumlanıp verginin sadece bir yıl için hesaplanmasının, milyonlarca liralık bir eksik tahsilata yol açtığını gösterir. Sizin için çözüm, mevcut uzun süreli sözleşmelerinizin damga vergisi hesaplarını toplam süre üzerinden yeniden gözden geçirmektir. Sayıştay'ın ölçüsü nettir: damga vergisi, sözleşmenin ihtiva ettiği toplam parasal değer üzerinden hesaplanır; çok yıllı bir sözleşmede bu, yıllık/aylık bedelin toplam sözleşme süresiyle çarpılmasıyla bulunan tam tutardır, yalnızca bir yıllık bedel değildir.