Belediye Stadyumunu Profesyonel Kulübe Kiralarken Sabit Giderlerin Altında Bir Bedel Belirlemek Mümkün müdür?

Hayır, uygun değildir; belirlenen bedel stadyumun sabit giderlerini bile karşılamıyorsa ve reklam geliri payı fiilen tahsil edilmiyorsa, bu düzenleme kanunun açıkça yasakladığı profesyonel spor kulübüne dolaylı bir yardım anlamına gelir. Sayıştay tam bu durumu tespit etmiştir: "İdare adına tescilli olan stadyumun profesyonel bir spor kulübü tarafından kullanımına ilişkin protokol çerçevesinde belirlenen kira bedelinin gerçekçi hazırlanmadığı, kulüp tarafından elde edilen reklam gelirlerinden İdareye pay verilmediği, tahsil edilen gelirlerin İdare tarafından 2021 yılı içinde stadyum için yapılan sabit giderlerin de altında kaldığı ve bu suretle profesyonel spor kulübüne yardımda bulunulduğu anlaşılmıştır."

Belediyenin spor alanındaki yetkisi 5393 sayılı Kanun'un 14'üncü maddesinde tanımlanır, ama bu yetki amatör spora yöneliktir: (a) bendi gençlik ve spor hizmetlerini belediyenin görevleri arasında sayarken, (b) bendi somutlaştırır, belediye "gerektiğinde, sporu teşvik etmek amacıyla gençlere spor malzemesi verir, amatör spor kulüplerine ayni ve nakdi yardım yapar ve gerekli desteği sağlar." Bulguda bu ayrım açıkça vurgulanır: "Kanun koyucu belediyelerin yardım yapabileceği spor kulüplerini sınırlandırarak profesyonel spor kulüplerine belediye bütçesinden yardımda bulunulmasının yolunu kapatmıştır."

Sosyal tesislerin işletilmesine dair genel kural da bir başka mevzuatla desteklenir, 2021-1 no.lu Kamu Sosyal Tesislerine İlişkin Tebliğ'in 7'nci maddesi: "Kamu kurum ve kuruluşlarının tasarrufunda bulunan eğitim ve dinlenme tesisi, misafirhane, kreş, çocuk bakımevi, spor tesisi ve benzeri sosyal tesislerin işletme giderleri için ilgili kurum ve kuruluşların bütçelerinden herhangi bir katkıda bulunulmaması esastır."

Somut protokol şartları şöyledir: "2017 yılında belediye ile profesyonel bir spor kulübü arasında 10 yıllığına stadyum kullanım protokolü imzalanmıştır. Bu protokolde, spor kulübü tarafından stadyumda yapılacak her resmi maç başına Belediyeye KDV dahil 1120 TL ödeneceği, ayrıca resmi maçlarda stadyuma alınacak yazılı ve görsel reklamlardan elde edilecek gelirin spor kulübüne isabet eden kısmının vergiler ve kesintiler düşüldükten sonra kalan kısmının %5'inin Belediyeye aktarılacağı" hükme bağlanmıştır. Ancak uygulamada: "stadyumda bulunan reklam alanları için vergi tahakkuk ve tahsilat kayıtlarının yapılmadığı, ayrıca spor kulübü tarafından reklam gelirlerinden elde edilen gelirden İdareye herhangi bir pay gönderilmediği görülmüştür. Bununla birlikte, stadyumun kullanılmasından doğan elektrik, su, doğalgaz giderleri de İdare bütçesinden karşılanmaktadır."

Analiz:

1) Maç başına 1120 TL gibi sabit ve düşük bir bedel, stadyum gibi büyük ölçekli bir tesisin gerçek kullanım/işletme değerini yansıtmaz, bu tür bir bedel, protokol imzalandığı tarihte bile muhtemelen düşük kalmış, üstelik yıllar içinde güncellenmemiş görünmektedir; bu da bedelin zamanla daha da gerçekçilikten uzaklaşmasına yol açar.

2) Reklam geliri payının sözleşmede var olup fiilen hiç tahsil edilmemesi, tek başına ayrı bir usulsüzlüktür, bu, sadece "düşük bedel" sorunundan farklı olarak, üzerinde anlaşılmış ve yazılı bir hakkın dahi takip edilmediğini gösterir; belediyenin kendi sözleşmesel alacağını izlememesi, gelir kaybını ikiye katlar.

3) Sabit giderlerin (elektrik, su, doğalgaz) belediye tarafından karşılanmaya devam etmesi, meselenin sadece "düşük kira" olmadığını, belediyenin net olarak zarar ettiği bir ilişkiden söz edildiğini gösterir, kulüp gelir (maç geliri, reklam geliri) elde ederken, belediye hem düşük kira alıyor hem de tesisin işletme maliyetini üstleniyor.

4) Bu yapının bütünsel etkisi, kanunun profesyonel kulüplere yardımı yasaklayan hükmünü protokol biçimini değiştirerek dolanmaktır, doğrudan "yardım" adı altında para verilmese de, piyasa değerinin çok altında bir bedelle tesis tahsisi ve giderlerin üstlenilmesi, ekonomik olarak aynı sonucu (kulübe kaynak transferi) doğurur.

Yapılacaklar:

1. Stadyum kullanım protokolünü, güncel piyasa koşullarına ve stadyumun gerçek işletme maliyetine göre yeniden müzakere edin; kira bedelinin en azından sabit giderleri (elektrik, su, doğalgaz, bakım) karşılayacak seviyede olmasını sağlayın.
2. Reklam gelirlerinden belediyeye ait %5'lik payın hangi tutarlara denk geldiğini kulüpten talep edin ve bu alacağı tahsil edin; bundan sonrası için düzenli bir raporlama/denetim mekanizması kurun.
3. Stadyumun elektrik, su, doğalgaz gibi giderlerinin belediye bütçesinden değil, kulüp tarafından karşılanmasını sağlayacak şekilde protokolü güncelleyin.
4. Reklam gelirleri üzerinden doğan ilan-reklam vergisi tahakkuk ve tahsilat sürecini de ayrıca başlatın (bu, ayrı bir vergi yükümlülüğüdür).
5. Profesyonel spor kulüpleriyle yapılan tüm taşınmaz kullanım protokollerini gözden geçirip, hiçbirinin fiilen bir yardım niteliği taşımadığından (bedelin en az maliyeti karşıladığından) emin olun.

Uygulama önerisi: Bu bulgu, yasaklanan bir "doğrudan yardımın" yerine, düşük bedelli bir kiralama ve karşılanan giderler yoluyla aynı ekonomik sonucun dolaylı olarak sağlandığı bir örnektir. Sizin için çözüm, mevcut protokolü kira bedeli, reklam payı tahsilatı ve gider sorumluluğu açısından baştan sona gözden geçirmektir. Sayıştay'ın ölçüsü nettir: belediyeler profesyonel spor kulüplerine doğrudan veya dolaylı yardımda bulunamaz; bir tesisin kulübe kullandırılması durumunda belirlenen bedel gerçekçi olmalı, en azından tesisin sabit giderlerini karşılamalı ve sözleşmede öngörülen gelir payları fiilen tahsil edilmelidir.