İtfaiye Teşkilatının Araç Sayısı Belediye Nüfusuna Göre Nasıl Belirlenir?

Evet, resmi ve bağlayıcı bir standart vardır; itfaiye teşkilatının asgari araç sayısı belediyenin takdirine bırakılmamış, Belediye İtfaiye Yönetmeliği'nde nüfus aralıklarına göre somut sayılarla belirlenmiştir. Sayıştay tam bu standardın karşılanmadığı bir durumu tespit etmiştir: "Belediye İtfaiye Yönetmeliği'nde belirtilen asgari araç sayısının İtfaiye Teşkilatında bulunmadığı görülmüştür."

Standardın dayanağı Belediye İtfaiye Yönetmeliği'nin 42'nci maddesidir: birinci fıkraya göre itfaiye teşkilatının asgari araç sayısı ilgili TSE veya EN standartlarına uygun olarak nüfus kriteri esas alınarak belirlenir. Sizin nüfus aralığınız için somut rakam da aynı maddede yer alır, (d) bendine göre, nüfusu 50.000-100.000 olan yerlerde en az 1 adet kurtarma aracı, 4 adet itfaiye söndürme aracı, 1 adet merdivenli araç, 1 adet çift kabinli pikap, 1 adet hizmet aracı bulunması gerekir. İkinci fıkra ayrıca bu araçların cins ve nitelik yönünden, teknolojik gelişmelere uygun olarak geliştirilmesi ve yenilenmesi gerektiğini de ekler, yani standart yalnızca sayısal değil, niteliksel bir güncelliği de kapsar.

Somut olayda tespit edilen eksiklik ayrıntılı biçimde sayılmıştır: "Belediye İtfaiye Yönetmeliği'ne göre olması gereken araçlardan 1 adet kurtarma aracı, 3 adet itfaiye söndürme aracı, 1 adet çift kabinli pikap ve 1 adet hizmet aracının olmadığı anlaşılmıştır." Ayrıca mevcut ekipmanın niteliği de sorunlu bulunmuştur: "Mevcut itfaiye araçlarının ise en fazla 6-7. kata kadar, yani 28 metre yüksekliğe yetişebilecek şekilde merdivenlerinin bulunduğu ancak Kurtalan İlçesinde 8 kattan fazla binaların, yurtların bulunduğu görülmüştür." Yani belediyenin mevcut tek merdivenli aracı bile, ilçedeki yüksek yapılara müdahale için yetersiz kalmaktadır.

İdarenin cevabı ve Sayıştay'ın vurgusu şöyledir: "Kamu idaresi cevabında, Belediye İtfaiye Yönetmeliği hükümlerine göre bulundurulması zorunlu olan araçların temin edilmesine yönelik çalışmaların başladığı ifade edilmiştir." Sonuç: "itfaiye hizmetlerin aksatılmaması, olası felaketlerin önüne geçilebilmesi amacıyla Belediye İtfaiye Yönetmeliği hükümlerine göre bulundurulması zorunlu olan araçların temin edilmesi önem arz etmektedir."

Analiz:

1) Nüfus bazlı asgari araç tablosu, yerel takdire açık bir öneri değil, uyulması zorunlu bir asgari standarttır, "bütçe kısıtları" gerekçesi, standardın uygulanmasını erteleyebilir ama ortadan kaldıramaz; nitekim idarenin kendisi de bulguyu kabul edip temin sürecini başlattığını belirtmiştir.

2) Merdivenli araç örneği, sadece "sayı" değil "yeterlilik" boyutunun da denetlendiğini gösterir, belediyenin 1 adet merdivenli aracı olsa bile, bu aracın erişebildiği yükseklik (28 metre / 6-7 kat) ilçedeki bina stokuyla (8 kat üzeri yapılar dahil) uyumlu değilse, sayısal olarak "var" görünen bir ekipman fiilen yetersiz kalabilir.

3) Bu bulgunun mali disiplin bulgularından farkı, doğrudan can ve mal güvenliği riskiyle ilgili olmasıdır, itfaiye araç eksikliği, bir yangın veya afet anında müdahale kapasitesinin sınırlı kalması anlamına gelir; bu nedenle Sayıştay'ın "olası felaketlerin önüne geçilebilmesi" vurgusu, bulgunun önceliğini diğer bulgu türlerinden ayırır.

4) Yönetmeliğin "teknolojik gelişmelere uygun yenileme" şartı, bir kerelik alım yapıp sorunu kapatmanın yeterli olmadığını, itfaiye filosunun sürekli güncellenmesi gereken bir kalem olduğunu gösterir.

Yapılacaklar:

1. Belediye İtfaiye Yönetmeliği'nin 42'nci maddesindeki nüfus aralığı tablosuna göre, ilçenizin güncel nüfusuna karşılık gelen asgari araç listesini çıkarın.
2. Mevcut araç envanterinizle bu listeyi karşılaştırıp eksik olan araçları (sizin örneğinizde kurtarma aracı, söndürme aracı, pikap, hizmet aracı gibi) önceliklendirin.
3. Mevcut merdivenli aracınızın erişim yüksekliğini, ilçenizdeki en yüksek yapı stokuyla karşılaştırın; yetersizse yeni bir merdivenli araç alımını bütçe planlamanıza dahil edin.
4. Eksik araçların temini için çok yıllı bir bütçe planı (örneğin 2-3 yıllık kademeli alım) hazırlayıp meclise sunun.
5. Araç temini tamamlanana kadar, mevcut kapasiteyle başa çıkamayacağınız senaryolar için komşu belediyeler veya il özel idaresiyle karşılıklı yardımlaşma protokolleri değerlendirin.

Uygulama önerisi: Bu bulgu, itfaiye ekipman standardının bütçe önceliklendirmesinde geri plana düşmesinin, doğrudan halk güvenliğini etkileyen bir eksikliğe dönüştüğünü gösterir. Sizin için çözüm, eksik araçları net bir şekilde listeleyip çok yıllı bir tedarik planıyla kapatmaktır. Sayıştay'ın ölçüsü nettir: belediye itfaiye teşkilatı, Belediye İtfaiye Yönetmeliği'nin 42'nci maddesinde nüfus aralığına göre belirlenen asgari araç sayısını ve niteliğini (örneğin bina yüksekliğine yeterli merdivenli araç) eksiksiz bulundurmalıdır.