Belediye Taşınmazını İşgal Edenden Ecrimisil Alıp İşgale Devam Etmesine İzin Verilebilir mi?
5 yıl önce 2.630 görüntülenme Vergi, Harç ve Belediye Gelirleri Cevaplandı
Soru
Belediyemize ait 149 taşınmaz (dükkan, işyeri, ATM yeri vb.) çeşitli kişilerce işgal edilmiş durumda. Bu taşınmazları tahliye ettirmek yerine, her işgalciye aylık ecrimisil tahakkuk ettirip (her yıl yeniden değerleme oranında artırarak) kullanmalarına izin veriyoruz; böylece en azından bir gelir elde ediyoruz. Bu şekilde ecrimisili sürekli bir kullanım bedeline dönüştürmemiz ve tahliye işlemi yapmamamız mevzuata uygun mudur?
Hayır, uygun değildir; ecrimisil bir kiralama yöntemi değildir ve işgal edilen taşınmazın tahliye edilmesi yerine sürekli olarak ecrimisil karşılığında kullandırılmaya devam edilmesi 2886 sayılı Kanun'a aykırıdır. Sayıştay tam bu uygulamayı tespit etmiştir: "Belediye mülkiyetinde bulunan ve bağımsız kullanıma müsait balıkhane, dükkan, işyeri ve ATM niteliğindeki bir kısım taşınmazın, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamında kiraya verilmesi yerine, ecrimisil karşılığında işgalcilere kullandırılmaya devam edilmesi suretiyle işgale süreklilik kazandırıldığı ve diğer yandan, ecrimisil alacakların uygun şekilde takip ve tahsil edilmediğinden yapılan tahsilatların düşük düzeyde kaldığı görülmüştür."
Hukuki çerçevede iki farklı kavram vardır ve bunlar birbirine karıştırılmamalıdır. İşgal harcı, belirli ve geçici izinli kullanımlar içindir, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 52'nci maddesi bunu sayar: "Pazar veya panayır kurulan yerlerin… her türlü mal ve hayvan satıcıları tarafından işgali… Yol, meydan, pazar, iskele, köprü gibi umuma ait yerlerden bir kısmının herhangi bir maksat için işgali… Motorlu kara taşıtlarının park etmeleri için… tesis edilen ve işletilen mahallerin… taşıtlar tarafından işgali" gibi sınırlı, izinli ve geçici durumlar bu harca tabidir. Ecrimisil ise tamamen farklı bir kurumdur, 2886 sayılı Kanun'un 75'inci maddesi: "devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malların gerçek ve tüzel kişilerce işgali üzerine fuzuli şagilden ecrimisil isteneceği, ayrıca işgal edilen taşınmaz malın idarenin talebi üzerine bulunduğu yer mülki amirince en geç 15 gün içinde tahliye ettirilerek idareye teslim edileceği" hükme bağlanmıştır. 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15'inci maddesi bu hükmün belediye taşınmazları için de geçerli olduğunu teyit eder.
Sizin sorduğunuz senaryodaki ölçek somut olarak tespit edilmiştir: "Belediye tarafından 31.12.2021 tarihi itibariyle mülkiyetinde olan 149 taşınmazın işgal edildiği ve işgal edilen yerlerden işgalcilerin çıkarılmasına yönelik herhangi bir işlem yapılmadığı, bunun yerine mevzuata aykırı şekilde aylık ecrimisil bedeli karşılığında taşınmazların kullandırılmasına devam edildiği, işgaliye bedelinin ise her yıl encümen kararıyla yeniden değerleme oranında arttırılmak suretiyle belirlendiği görülmüştür."
Sayıştay'ın kavramsal açıklaması meseleyi netleştirir: "işgal harcı ancak Kanun'da sayılan yerlerin geçici olarak işgal edilmesi durumunda alınacaktır. Ecrimisil bir kiralama yöntemi olmayıp, kamuya ait taşınmaz malların işgali ve bu işgalin tespiti sonucunda önceki kullanıma dair bir tazminat bedelidir." Ve nihai değerlendirme açıktır: "işgal eden kişinin ödemesi için tespit edilen ecrimisil bedelinin kira ödemesi gibi ileriye doğru devam ettirilmesi, 2886 sayılı Kanun'un her türlü satış ve kiralama gibi hususlarda ihale yoluna gidilmesi g…" (erektiği ilkesine aykırıdır).
Analiz:
1) "En azından bir gelir elde ediyoruz" mantığı, iki ayrı sorunu gizler: (i) ecrimisil bedeli, rekabetçi bir ihale ile belirlenen kira bedelinden genellikle çok daha düşüktür, çünkü ecrimisil bir tazminat hesaplamasıdır, piyasa talebini yansıtan bir ihale süreci değildir; (ii) taşınmaz sürekli işgalde kaldığı için, gerçek piyasa değerinde kiralanabilecek bir varlık uzun süre atıl/eksik değerlendirilmiş olur.
2) Bulgunun ikinci boyutu, "ecrimisil alacakların uygun şekilde takip ve tahsil edilmemesi", birinci sorunu daha da ağırlaştırır: belediye zaten düşük bir bedelle (ecrimisil) razı olmuşken, bu düşük bedeli dahi tam olarak tahsil edememektedir. Yani hem yanlış yöntem kullanılmakta hem de bu yanlış yöntemin getirisi bile eksik toplanmaktadır.
3) Her yıl "encümen kararıyla yeniden değerleme oranında artırma" uygulaması, sürecin resmi ve düzenli bir görünüm kazandığını, dolayısıyla belediyenin bunu bilinçli ve sürekli bir politika olarak benimsediğini gösterir, bu, tek seferlik bir ihmal değil, kurumsallaşmış bir yanlış uygulamadır.
4) 149 taşınmaz gibi büyük bir sayı, belediyenin gayrimenkul portföyünün önemli bir kısmının uzun süredir gerçek değerinden çok daha düşük bir getiriyle "dondurulmuş" durumda olduğunu gösterir, bu, tahliye ve yeniden ihale sürecinin başlatılmasıyla belediyeye ciddi bir ek gelir kaynağı sağlayabilir.
Yapılacaklar:
1. İşgal altındaki 149 taşınmazın (veya güncel listesinin) her biri için, 2886 sayılı Kanun'un 75'inci maddesine göre mülki amire başvurup 15 gün içinde tahliye sürecini başlatın.
2. Tahliye edilen taşınmazları, güncel rayiç bedel üzerinden rekabetçi bir ihaleyle yeniden kiraya verin.
3. Devam eden süreçte tahakkuk ettirilmiş ama tahsil edilmemiş ecrimisil alacaklarını, 6183 sayılı Kanun'a göre takip ve tahsil sürecine (haciz, gerekiyorsa icra) sokun.
4. Emlak/hukuk işleri biriminize, ecrimisili yalnızca tahliye süreci tamamlanana kadarki geçiş dönemi için kullanan, süreklilik kazandırmayan bir prosedür tanımlayın.
5. Belediye taşınmazlarınızın işgal durumunu düzenli olarak (yıllık) tarayıp yeni işgalleri erken tespit eden bir izleme sistemi kurun.
Uygulama önerisi: Bu bulgu, "az da olsa gelir" mantığının, hem düşük bedelli hem de eksik tahsil edilen bir gelir kalemine razı olunmasına yol açtığını gösterir, oysa doğru yöntem (tahliye + rekabetçi ihale) çok daha yüksek bir gelir potansiyeli taşır. Sizin için çözüm, 149 taşınmazlık listeyi önceliklendirip tahliye/yeniden ihale sürecini kademeli olarak başlatmaktır. Sayıştay'ın ölçüsü nettir: belediye taşınmazını işgal eden kişiden ecrimisil istenebilir, ancak bu bir kiralama yöntemi değildir; idare işgal edilen taşınmazın tahliyesini talep etmeli, ecrimisili süresiz bir kullanım bedeline dönüştürerek işgale süreklilik kazandırmamalıdır.
Bu sorunun cevabı üyelerimize özeldir
Uzmanlarımızın verdiği cevabın tamamını görüntülemek için üye girişi yapmanız gerekmektedir. Üyelik ücretsizdir.