Belediye Şirketi İşçilerinin Kıdem Tazminatını Belediye Öder ama Karşılık Kimin Hesabında İzlenir?

Evet, gerek var; ödemeyi kimin yaptığından bağımsız olarak, bu işçiler için her yıl kıdem tazminatı karşılığı ayrılıp özel bir hesapta izlenmesi gerekir. Sayıştay tam bu eksikliği tespit etmiştir: "Belediye şirketinde işçi statüsüne geçirilmek suretiyle hizmet alımı sözleşmesi kapsamında çalıştırılan belediye şirketi işçileri için kıdem tazminatı karşılığının ayrılmadığı görülmüştür."

Önce ödeme yükümlülüğünün kaynağına bakalım: "11.09.2014 tarihinde yürürlüğe giren 6552 sayılı… Kanun'un 8'inci maddesiyle 4857 sayılı İş Kanunu'nun 112'nci maddesine eklenen ikinci, üçüncü ve beşinci fıkralarında, Kanun kapsamında yer alan işçilerin iş sözleşmesinin kıdem tazminatına hak kazanacak şekilde sona ermesi halinde işçilerin kıdem tazminatlarının çalıştırıldığı son kamu kurum veya kuruluşu tarafından ödeneğin yeterli olup olmadığına bakılmaksızın doğrudan işçinin banka hesabına ödeneceği belirtilmiştir." Yani belediyenizin ödemeyi doğrudan yapması kanunun öngördüğü doğru bir uygulamadır, ama bu, karşılık ayırma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Karşılık ayırmanın dayanağı muhasebenin temel ilkelerindedir: "Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği'nin 'Temel kavramlar' başlıklı 5'inci maddesinde… 'dönemsellik' kamu idarelerinin faaliyetlerine ilişkin sonuçların diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanması, 'ihtiyatlılık' ise muhasebe uygulamasında muhtemel risklere ve olaylara karşı Yönetmelikte belirtilen durumlarda karşılık ayrılması olarak açıklanmıştır." Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği bu ilkeyi somutlaştırır: "281 ve 330'uncu maddelerinde de, ilgili mevzuatı uyarınca belirlenecek esaslar çerçevesinde ayrılan kıdem tazminatları karşılıklarının vadelerine göre 372 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabı veya 472 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabında izleneceği belirtilmiştir."

Bu genel kuralın, sizin durumunuzdaki hizmet alım işçilerini de kapsadığı açıkça belirtilir: "Belediyenin gelecekte karşılaşacağı risk ve olaylara karşılık muhasebenin 'ihtiyatlılık' ilkesi doğrultusunda kıdem tazminatı karşılığı ayırması gerekliliği hizmet alımı sözleşmeleri kapsamında çalıştırılmakta olan işçileri de kapsamaktadır." Hatta bu işçiler için özel bir alt hesap bile tanımlanmıştır: "Belediye'de hizmet alım sözleşmesi ile çalıştırılan belediye şirketi işçilerinin kıdem tazminatları için ayrılan karşılıkların, niteliğine uygun olarak 472.03 Taşeron İşçilerin Kıdem Tazminatı Karşılıkları Hesabında izlenmesi gerekmektedir."

Somut olayda bulgunun boyutu şudur: "Belediye'de hizmet alım sözleşmesi kapsamında 213 belediye şirketi işçisinin çalıştığı, kıdem tazminatına hak kazanacak şekilde sözleşmeleri son eren bu işçiler için kıdem tazminatının Belediye bütçesinden ödendiği fakat bu işçiler için kıdem tazminatı karşılığı ayrılmadığı tespit edilmiştir." İdare bulguyu kabul etmiştir: "Kamu idaresi gerekli karşılık ayırma işleminin 2023 yılı içerisinde yapıldığını belirtmektedir."

Analiz:

1) Ödeme kaynağı (belediye bütçesi) ile muhasebe karşılığı (372/472.03 hesap) birbirinden bağımsız iki kavramdır, ödemenin nereden yapılacağı sorusuna cevap 4857 sayılı Kanun'un 112'nci maddesi verir (son çalıştıran kamu kurumu öder); ama bu ödemenin önceden tahmin edilip mali tablolara ne zaman, ne kadar yansıyacağının gösterilmesi ayrı bir muhasebe disiplinidir.

2) 213 işçi gibi büyük bir grup için karşılık ayrılmaması, belediyenin mali tablolarının gelecekte kesin olarak ortaya çıkacak önemli bir yükümlülüğü göstermediği anlamına gelir, bu işçilerin kıdemleri arttıkça, tazminat yükü de büyür; karşılık ayrılmadan bu yük aniden bir yılın bütçesine "sürpriz" gibi yansıyabilir.

3) 472.03 gibi özel bir alt hesabın tanımlanmış olması, mevzuatın bu konuyu rastgele değil, özellikle düzenlediğini gösterir, taşeron/personel şirketi işçilerinin kıdem tazminatı riski, düzenli belediye personelininkinden ayrı izlenecek kadar önemli ve büyük bir kalem olarak kabul edilmiştir.

4) İdarenin "2023 yılında karşılık ayırma işlemini yaptığı" cevabı, bu düzeltmenin teknik olarak kolay olduğunu gösterir, sorun karmaşık bir hesaplama değil, sadece bu yükümlülüğün zamanında fark edilip yıllık kapanış işlemlerine dahil edilmesidir.

Yapılacaklar:

1. Belediye şirketinizden hizmet alımı yoluyla çalıştırdığınız tüm işçilerin kıdem bilgilerini (işe giriş tarihi, ücreti) derleyin.
2. Her yıl sonunda bu işçiler için o yıla isabet eden kıdem tazminatı tutarını hesaplayıp 472.03 Taşeron İşçilerin Kıdem Tazminatı Karşılıkları Hesabına kaydedin.
3. Kıdem tazminatına hak kazanarak ayrılan işçiler için yapılan ödemeleri, doğrudan gider yazmak yerine bu karşılık hesabından düşerek kapatın.
4. Mali hizmetler biriminize, yıl sonu kapanış kontrol listesine "taşeron/personel şirketi işçileri kıdem tazminatı karşılığı" maddesini ekleyin.
5. Bu karşılığı her yıl güncelleyerek (yeni işe girenler, ayrılanlar, ücret artışları dahil) mali tablolarınızın güncelliğini koruyun.

Uygulama önerisi: Bu bulgu, "ödemeyi zaten biz yapıyoruz" düşüncesinin, muhasebenin dönemsellik ve ihtiyatlılık ilkelerinin ayrı bir karşılık kaydı gerektirdiği gerçeğini gözden kaçırmasına yol açtığını gösterir. Sizin için çözüm, 213 işçilik grubunuz için yıl sonu kapanışında bir kıdem tazminatı karşılığı hesaplaması yapıp 472.03 hesaba kaydetmektir. Sayıştay'ın ölçüsü nettir: belediye şirketinden hizmet alımı yoluyla çalıştırılan işçilerin kıdem tazminatı, ödemesi belediye bütçesinden yapılsa dahi, her yıl 472.03 Taşeron İşçilerin Kıdem Tazminatı Karşılıkları Hesabında karşılık olarak ayrılıp izlenmelidir.