Belediye Başkanı, Asansör Muayene Kuruluşuyla Meclis Kararı Olmadan Protokol İmzalayabilir mi?

Hayır, mümkün değildir; belediyeye aktarılacak periyodik kontrol ücreti payının oranı meclis tarafından karara bağlanmalı, başkan bu oranı meclis kararı olmadan protokolle tek başına belirleyip sabitleyemez. Sayıştay tam bu senaryoyu tespit etmiştir: "A tipi muayene kuruluşu tarafından Belediyeye aktarılması gereken periyodik kontrol ücreti oranının Belediye Meclisi tarafından belirlenerek takibinin yapılmadığı ve doğrudan Belediye Başkanı ile yetkili asansör kuruluşu arasında protokol yapıldığı görülmüştür."

Yetkinin kaynağı 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15'inci maddesinin birinci fıkrasının (s) bendidir: "Belediye sınırları içerisinde, yapı ruhsatı veya yapı kullanma izni hangi idare tarafından verilmiş olursa olsun, hizmete sunulacak olan asansörlerin tescilini yapmak, ilgili teknik mevzuat çerçevesinde yıllık periyodik kontrollerini yapmak ya da yetkilendirilmiş muayene kuruluşları aracılığıyla yaptırmak, gerekli hallerde asansörleri hizmet dışı bırakmak." Bu yetki belediyeye (tüzel kişiliğe) aittir, ama ücretin/payın belirlenmesi konusunda hangi organın yetkili olduğu ayrı bir düzenlemeyle netleştirilmiştir.

Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği'nin 10'uncu maddesi bu noktayı açıkça ortaya koyar: "Periyodik kontrol ücretinin hesaplanmasında esas alınacak olan fiyat, Komisyon kararı doğrultusunda EK-1'de belirtilen taban ve tavan fiyat aralığına göre ilgili idarenin karar organı tarafından belirlenir." Buradaki "idarenin karar organı" ifadesi belediyeler için meclisi işaret eder, başkan, belediyenin yürütme organıdır, karar organı değildir.

Bulguda tespit ve idarenin cevabı yan yana konulduğunda sorun netleşir: "Yapılan incelemede, belediye meclisince idare payına ilişkin oranın tespit edilmesi gerekmesine rağmen, firma tarafından doğrudan belediye başkanı ile protokol yapıldığı anlaşılmaktadır." İdarenin savunması ise sorunu daha da açık hale getirir: "Kamu İdaresi cevabında, alınması gereken periyodik kontrol ücretinin protokol gereği alınmadığı belirtilmektedir. Ancak, söz konusu ücret payına ilişkin belediye meclisince karar alınması ve protokolde buna yer verilmesi gerekmektedir." Sonuç: "asansör muayene kuruluşu tarafından belediyeye aktarılacak olan periyodik kontrol ücreti payına ilişkin belediye meclisince karar alınması ve bu paya muayene kuruluşu ile Belediye arasında imzalanan protokolde yer verilerek payın takibinin yapılması gerekmektedir."

Analiz:

1) Bu bulgu, belediye hukukundaki temel bir organlar ayrılığı ilkesini hatırlatır: meclis karar organı, başkan yürütme organıdır. Mali sonuç doğuran, belediyenin gelir hakkını etkileyen kararlar (bir oranı %0, %5 veya %10 olarak belirlemek gibi) karar organının yetkisindedir; başkan bu kararı uygulayabilir ama kendisi veremez.

2) Protokolün başkan tarafından "doğrudan" imzalanmış olması, sürecin hızını artırsa da hukuki geçerliliğini zedeler, meclis kararı olmadan imzalanan bir protokol maddesi, idarenin gelir hakkını bağlayıcı şekilde düzenleyemez; bu, ilerideki bir denetimde veya uyuşmazlıkta protokolün ilgili maddesinin geçersizliği tartışmasını doğurabilir.

3) "Payın takibinin yapılmaması" ifadesi, sorunun sadece karar alma aşamasında değil, sonrasında da sürdüğünü gösterir, meclis kararı olmadığı için muhtemelen protokolde pay hiç talep edilmemiş veya düşük belirlenmiş, üstelik bu durum belediyece izlenip sorgulanmamıştır.

4) Bu bulgu ile bir önceki (Kayseri Sarız) bulgusu birlikte değerlendirildiğinde, asansör periyodik kontrol ücreti payının meclis kararı olmadan belirlenmesi sorununun, ülke genelinde birçok belediyede tekrarlayan bir usul hatası olduğu görülür, bu, tek bir belediyenin ihmali değil, sektörel bir uygulama alışkanlığı gibi görünmektedir.

Yapılacaklar:

1. Mevcut protokolü meclise sunarak, başkan tarafından imzalanan pay oranını meclis kararıyla onaylatın veya gerekiyorsa yeniden belirleyin.
2. Bundan sonra belediye adına imzalanacak tüm mali sonuç doğuran protokollerde, imza öncesi meclis kararı alınmasını zorunlu kılan bir iç yönerge oluşturun.
3. Başkanlık makamına ve ilgili müdürlüklere, hangi konuların meclis kararı gerektirdiğini (5393 sayılı Kanun'un 18'inci maddesi ve ilgili özel mevzuat) hatırlatan bir rehber hazırlatın.
4. Asansör muayene kuruluşundan belediyeye aktarılması gereken pay tutarlarını düzenli olarak izleyen bir takip tablosu oluşturun; tahsilatın protokole uygun yapıldığını kontrol edin.
5. Hukuk işleri biriminize, mevcut protokolün meclis onayı olmadan imzalanmış maddelerinin hukuki durumunu değerlendirtin.

Uygulama önerisi: Bu bulgu, yürütmenin (başkanlık) hız kazanmak için karar organının (meclis) yetkisine giren bir konuyu kendi başına çözmesinin klasik bir örneğidir. Sizin için en hızlı düzeltme, mevcut protokolü meclis gündemine taşıyıp oranı resmi bir kararla onaylatmaktır. Sayıştay'ın ölçüsü nettir: asansör muayene kuruluşundan belediyeye aktarılacak periyodik kontrol ücreti payı, belediye başkanının değil belediye meclisinin kararıyla belirlenmeli ve bu karar imzalanan protokole yansıtılarak payın takibi sağlanmalıdır.