Asansör Muayene Kuruluşuyla Yapılan Protokolde Belediye Payı Kim Tarafından Belirlenir?

Hayır, uygun değildir; asansör periyodik kontrol ücretinden belediyeye aktarılacak payın oranı, idarenin karar organı olan belediye meclisi tarafından belirlenmelidir, protokolü yürüten birimin muayene kuruluşuyla doğrudan anlaşması yeterli değildir. Sayıştay tam bu tür bir uygulamayı tespit etmiştir: "Belediye Meclisince belirlenmesi gereken asansör periyodik kontrol ücretinin belirlenmediği tespit edilmiştir."

Yetkinin dayanağı 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15'inci maddesinin (s) bendidir: "belediye sınırları içerisinde hizmete sunulan asansörlerin tescil ve periyodik kontrolleri belediyelerin yetkisinde bulunmaktadır." Ücretin nasıl belirleneceği ise Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği'nin 10'uncu maddesinde ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir: "Periyodik kontrol ücretinin hesaplanmasında esas alınacak olan fiyat, Komisyon kararı doğrultusunda EK-1'de belirtilen taban ve tavan fiyat aralığına göre ilgili idarenin karar organı tarafından belirlenir… Periyodik kontrol ücreti, ilgili idare karar organı tarafından belirlenen fiyatın ilgili idare payı ile birlikte KDV hariç toplamına eşittir."

Belediyenin alacağı payın oranına ilişkin sınır da aynı Yönetmeliğin 23'üncü maddesinde tanımlanır: "İlgili idare tarafından talep edilmesi ve protokolde belirtilmesi durumunda EK-1'de yer alan taban ve tavan fiyat aralığında ilgili idarece belirlenen fiyatın azami %10'unu protokol yapılan ilgili idareye A tipi muayene kuruluşunca aktarılır."

Belediyenizin durumuna oldukça benzer bir savunma bu bulguda da yer almış ve reddedilmiştir: "İdare tarafından verilen cevapta; ilgili idare payının Belediye Meclisi Kararı alınmaksızın İdare tarafından A tipi muayene kuruluşu ile 15.11.2022 tarihinde imzalanan protokolde %0 olarak belirlendiği, ilgili konuda Meclis Kararı alınmadığı ve ilgili kuruluştan da herhangi bir pay taleplerinin olmadığı ifade edilmiştir. Ancak, A tipi muayene kuruluşu tarafından belediyeye aktarılacak olan periyodik kontrol ücretine ilişkin oranın, idarenin karar organı olan Belediye Meclisi tarafından belirlenmesi gerekmekte olup Belediye Meclisi tarafından bu amaçla alınan bir karar olmaksızın yapılan protokolle Belediye tarafından ücret belirlenmesinin mevzuata uygun olmadığı değerlendirilmektedir."

Analiz:

1) Bu bulguda özellikle dikkat çekici olan, idarenin payı %0 olarak belirlemiş olmasıdır, yani belediye kendi lehine bir gelir hakkından tamamen vazgeçmiştir. Meclis kararı şartı yalnızca yüksek bir oran belirlenirken değil, düşük veya sıfır oran belirlenirken de geçerlidir; çünkü mesele oranın büyüklüğü değil, bu kararı verme yetkisinin kime ait olduğudur.

2) Yönetmelik, payın azami %10'a kadar olabileceğini söyler ama bunu otomatik bir hak olarak tanımlamaz, pay, idarenin talep etmesi ve bunun protokolde yer alması şartına bağlıdır. Talep etmemek de meclis kararıyla alınmış bir tercih olmalıdır, idarenin (yürütme biriminin) kendi başına verdiği bir karar değil.

3) Protokolü imzalayan/müzakere eden birim (mali hizmetler, fen işleri vb.) ile bu protokolün mali sonuçlarını onaylayan organ (meclis) birbirinden ayrıdır, teknik müzakereyi yürütme biriminin yapması normaldir, ama nihai oranın meclis kararına dayanması gerekir.

4) Bu tür bulgular, belediye gelirlerinin küçük ama sayıca çok olan kalemlerinde (asansör kontrol payı gibi) meclis onay sürecinin atlanmasının, toplamda önemli bir gelir kaybına yol açabileceğini gösterir, özellikle çok sayıda asansörü olan büyük belediyelerde bu oran kayda değer bir gelir kaynağı olabilir.

Yapılacaklar:

1. Mevcut protokolünüzü gözden geçirin; belediye payının %0 veya düşük bir oranda kalmasının bilinçli bir meclis tercihi mi, yoksa sadece meclise hiç götürülmediği için mi böyle olduğunu netleştirin.
2. Asansör periyodik kontrol ücretinden alınacak idare payının oranını belirleyen bir gündem maddesini belediye meclisine getirin; oranı Yönetmelik'teki taban-tavan aralığı ve azami %10 sınırı içinde belirleyin.
3. Meclis kararı alındıktan sonra, A tipi muayene kuruluşuyla mevcut protokolü bu karara uygun şekilde güncelleyin.
4. Bundan sonra imzalanacak her türlü ücret/pay içeren protokolü, imzadan önce meclis onayına sunan bir iç prosedür oluşturun.
5. Belediye sınırlarınızdaki asansör sayısını ve buna göre tahmini yıllık pay gelirini hesaplayarak, meclise sunulacak kararın mali etkisini somut rakamlarla destekleyin.

Uygulama önerisi: Bu bulgu, teknik bir protokol maddesinin aslında mali/hukuki bir karar niteliği taşıdığının gözden kaçırıldığı tipik bir örnektir, idare, pay oranını "teknik bir detay" gibi görüp doğrudan belirlemiş, ama bu aslında meclisin karar organı yetkisine giren bir konudur. Sizin için çözüm, bu maddeyi bir sonraki meclis toplantısı gündemine almaktır. Sayıştay'ın ölçüsü nettir: asansör periyodik kontrol ücretinden belediyeye aktarılacak idare payının oranı, Yönetmelik'teki sınırlar dahilinde belediye meclisi tarafından karara bağlanmalı ve bu karar A tipi muayene kuruluşuyla yapılan protokole yansıtılmalıdır.