Belediye Şirketi Personelinin Hakedişine Huzur Hakkı Eklenebilir mi?

Hayır, bu uygulama mevzuata aykırıdır; hakediş yalnızca mevzuatta sayılan belirli gider kalemlerinden oluşabilir ve huzur hakkı bu kalemler arasında yer almaz. Sayıştay tam olarak bu tür bir uygulamayı tespit etmiştir: "2024 yılında Belediye Personel Şirketi ile yapılan doğrudan hizmet alım sözleşmesi çerçevesinde istihdam edilen personele ödenen hakedişlere huzur hakkı ücretinin dahil edildiği görülmüştür."

Bu tür şirketlerin hukuki temeli 696 sayılı KHK'ye dayanır: "24.12.2017 tarih ve 30280 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 127'nci maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen Geçici 24'üncü maddesinde, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmeleri kapsamında çalıştırılanların, belediye şirketlerinde işçi statüsüne geçirilmesi ile ilgili hükümler düzenlenmiştir." Bu düzenlemeye dayanılarak çıkarılan Usul ve Esaslar'ın 5'inci maddesinin dördüncü fıkrası, hakedişin sınırlı ve sayılı kalemlerden oluşacağını açıkça belirler: "İdare tarafından şirkete personel gideri için yapılacak aylık ödemelerin toplamı… a) Asgari İşçilik maliyeti, b) Asgari işçilik maliyeti üzerinden hesaplanan %4 sözleşme giderleri ve genel giderler, c) İşçilikle bağlantılı ayni giderler, ç) Asgari işçilik maliyeti ve işçilikle bağlantılı ayni giderler toplamı üzerinden %7'ye kadar belirlenecek kar, dahil işçilik giderleri toplamını aşamaz."

Bu dört kalem, asgari işçilik maliyeti, %4 sözleşme/genel gider, ayni giderler ve %7'ye kadar kar, hakedişin tavan sınırını oluşturur ve mevzuatta bunun dışında bir kalemin eklenmesine izin verilmemiştir. Usul ve Esaslar'ın 6'ncı maddesinin üçüncü fıkrası ayrıca bedelin tespitinde "Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin yaklaşık maliyetin tespitine ilişkin hükümlerine uyulmasının zorunlu olduğunu" da ekler, yani hakediş, kamu ihale mevzuatının genel çerçevesine bağlı, keyfi olarak genişletilemeyen bir hesaplamadır.

Analiz:

1) Huzur hakkı, hukuken yönetim kurulu, meclis, encümen veya komisyon üyeliği gibi bir organ üyeliği karşılığında ödenen bir mali haktır (6102 sayılı TTK madde 394, 5393 sayılı Kanun madde 32/49 vb.), bir hizmet alım sözleşmesi kapsamında çalışan işçinin ücretine dahil edilecek bir kalem değildir. Kavramsal olarak iki farklı hukuki ilişkiyi (organ üyeliği ile işçilik) birbirine karıştırmak, bu bulgunun temelinde yatan hatadır.

2) Hakedişin sınırlı kalemlerle tanımlanmasının amacı, belediyenin şirkete yaptığı ödemenin sadece gerçek işçilik maliyetini ve makul bir kar marjını karşılamasını sağlamaktır. Listelenmemiş bir kalemin (huzur hakkı gibi) eklenmesi, işçi başına ödenen tutarı mevzuatın öngördüğü tavanın üzerine çıkarır, bu da dolaylı olarak belediye kaynağının fazladan şirkete aktarılması anlamına gelir.

3) Bu tür bir "gizli kalem ekleme" pratiği, denetimde tespit edilmesi görece kolay ama önlenmesi ihmal edilen bir hatadır çünkü hakediş belgeleri genellikle toplu bir tutar üzerinden onaylanır; kalem bazında ayrıştırma yapılmadıkça huzur hakkının işçilik maliyetine karışmış olduğu fark edilmeyebilir.

4) Sözleşme ve hakediş süreci kamu ihale mevzuatına bağlı olduğundan, hakedişe mevzuatta sayılmayan bir kalem eklemek yalnızca bir muhasebe hatası değil, aynı zamanda hizmet alım sözleşmesinin sınırlarının aşılması anlamına gelir, bu da idarenin sözleşme yönetimi ve mali kontrol sorumluluğunu doğrudan ilgilendirir.

Yapılacaklar:

1. Belediye şirketinizden gelen hakediş belgelerini kalem kalem inceleyin; yalnızca asgari işçilik maliyeti, %4 sözleşme/genel gider, işçilikle bağlantılı ayni giderler ve %7'ye kadar kardan oluştuğunu doğrulayın.
2. Hakedişte huzur hakkı, ikramiye, prim gibi mevzuatta sayılmayan herhangi bir kalem varsa, bu kalemleri hakedişten çıkarın ve şirketten düzeltilmiş hakediş talep edin.
3. Mali hizmetler biriminize, hakediş onay sürecinde bu dört kalemi tek tek kontrol eden bir onay listesi/kontrol formu oluşturun; toplu tutar üzerinden onay vermeyi bırakın.
4. Geçmişte huzur hakkı adı altında fazladan ödenmiş tutarlar varsa, bu tutarların şirketten geri talep edilip edilemeyeceğini hukuk işleri biriminizle değerlendirin.
5. Şirketle yapılan hizmet alım sözleşmesine, hakedişin yalnızca Usul ve Esaslar'ın 5'inci maddesinde sayılan kalemlerden oluşacağına dair açık bir madde ekleyin.

Uygulama önerisi: Bu bulgu, belediye şirketleri üzerinden personel istihdamının teknik karmaşıklığından kaynaklanan, ama aslında basit bir kalem kontrolüyle önlenebilecek bir hatadır. Sizin için pratik çözüm, her ay gelen hakedişi onaylamadan önce dört kalemlik listeyle karşılaştırmaktır. Sayıştay'ın ölçüsü nettir: belediye şirketinden personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında hakediş, yalnızca asgari işçilik maliyeti, %4 sözleşme/genel gider, ayni giderler ve %7'ye kadar kardan oluşabilir; huzur hakkı gibi mevzuatta sayılmayan hiçbir kalem hakedişe eklenemez.