Zabıta Personeline Fazla Çalışma Ücreti Ödemek İçin Meclis Kararı Şart mı?

Hayır, tutarın yasal üst sınır içinde kalması tek başına yeterli değildir; ödemenin dayanağı olarak ayrıca bir belediye meclis kararı bulunması zorunludur. Sayıştay tam da bu senaryoyu tespit etmiştir: "Zabıta hizmetlerinde fiilen görev yapan personele Bütçe Kanunu'nda belirtilen sınırlar dahilinde fazla çalışma ücreti ödendiği fakat ücret belirlenirken belediye meclisi kararı alınmadığı tespit edilmiştir." Yani bulguda idarenin hatası tutarı aşmak değil, doğru usulü (meclis kararı) izlememektir.

Hukuki dayanak 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 51'inci maddesinin dördüncü fıkrasıdır: "Zabıta hizmetinin kesintisiz olarak yürütüleceği, zabıta personelinin çalışma süresi ve saatlerinin 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın, hizmetin aksatılmadan yürütülmesini sağlayacak şekilde düzenleneceği ve belediye zabıta hizmetlerinde fiilen çalışanlara, fazla mesai ücreti olarak yılı bütçe kanununda belirlenen üst sınırı aşmamak kaydıyla belediye meclisi kararı ile tespit edilen maktu tutarın ödeneceği" hükme bağlanmıştır. Görüldüğü gibi kanun iki ayrı şart öngörür: (i) tutar, yılın bütçe kanununda belirlenen üst sınırı aşmayacak, (ii) bu tutar mutlaka belediye meclisi kararıyla tespit edilecek. Sizin uygulamanız birinci şartı karşılasa da ikincisini atlamaktadır.

Bu yapı, merkezi bütçe mevzuatında da tekrarlanır: "Belediyeler ile bunlara bağlı müstakil bütçeli kamu tüzel kişiliğine haiz kuruluşlarda (iktisadi işletmeler hariç), görevlerinin niteliği gereği 657 sayılı Kanun'da belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın zabıta ve itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele (destek hizmeti yürüten personel hariç), belediye meclisi kararı ile tespit edilen tutarın fazla çalışma ücreti olarak maktuen ödeneceği" ifade edilir; belediye nüfusuna göre üst sınır ayrıca belirlenir.

Analiz:

1) Bütçe kanunundaki üst sınır, ödenebilecek azami tutarı gösterir; meclis kararı ise bu azami tutar içinde hangi tutarın fiilen uygulanacağını belirleyen ayrı ve zorunlu bir irade beyanıdır. Üst sınırın varlığı, meclis kararı yerine geçmez, ikisi farklı fonksiyonlara sahiptir: biri tavan, diğeri o tavan altında somut kararı oluşturan usul işlemidir.

2) Kapsam sadece zabıta ile sınırlı değildir; hüküm açıkça itfaiye personelini de kapsar ve "destek hizmeti yürüten personel hariç" ibaresiyle, yalnızca fiilen zabıta/itfaiye hizmetini yürüten personeli hedefler, büro/idari destek görevi yapan personele bu maktu usulle fazla mesai ödenmesi ayrıca sorgulanmalıdır.

3) Meclis kararının pratik önemi, ücretin her yıl (bütçe yılına göre) yeniden alınması gerektiğidir; önceki yıla ait bir meclis kararının otomatik olarak sonraki yıla taşınması, üst sınır her yıl bütçe kanunuyla değiştiği için ayrıca sorunludur.

4) Bu bulgu tipik olarak "sonuç doğru, usul eksik" kategorisindedir, ödenen tutar mevzuata aykırı bir şekilde fazla değildir, ama dayanağı hukuken sakattır; bu da ödemenin, meclis kararı sonradan alınana kadar teknik olarak dayanaksız kaldığı anlamına gelir.

Yapılacaklar:

1. Her mali yıl başında (veya en geç ilgili yılın bütçe kanunu yayımlandıktan hemen sonra), zabıta ve itfaiye personeline ödenecek maktu fazla çalışma ücretinin tutarını belirleyen bir belediye meclisi kararı alın.
2. Kararda tutarın, o yılın bütçe kanununa ekli K cetvelindeki üst sınırı aşmadığını açıkça referans verin; sınır her yıl değiştiği için önceki yılın kararını kopyalamayın.
3. Kararın kapsamını yalnızca fiilen zabıta/itfaiye hizmetinde çalışan personelle sınırlayın; büro/destek görevindeki personeli karardan ve ödemeden ayrı tutun.
4. Mali hizmetler biriminizin bordro/tahakkuk işlemlerinde, ödemenin dayanağı olarak ilgili meclis kararının tarih ve sayısını referans göstermesini sağlayın.
5. Geçmiş yıllarda meclis kararı alınmadan yapılmış ödemeler varsa, cari yıl için hemen bir karar çıkararak durumu ileriye dönük düzeltin; geçmişe yönelik belge eksikliğini iç denetim/teftiş raporuyla kayıt altına alın.

Uygulama önerisi: Bu bulgu türünde idarenin çoğunlukla yaptığı savunma "tutar zaten sınır içindeydi" olur, ama Sayıştay'ın odağı tutar değil usuldür. Sizin için de çözüm basittir: meclise, "5393 sayılı Kanun'un 51'inci maddesi ve ilgili yıl bütçe kanunu K cetveli uyarınca zabıta/itfaiye personeline ödenecek maktu fazla çalışma ücretinin tespiti" başlıklı bir gündem maddesi getirin. Sayıştay'ın ölçüsü nettir: zabıta ve itfaiye personeline ödenecek maktu fazla çalışma ücreti, bütçe kanunundaki üst sınırı aşmasa dahi, ayrıca belediye meclisi kararıyla tespit edilmeden ödenemez.