Bir mama üretim tesisinin geçici kabulüne veteriner hekim atanabilir mi, yoksa mühendis mi gerekir?

Bu, bir yapım işinin kabul komisyonunun mutlaka teknik elemandan (mühendis, mimar, tekniker) oluşması gerektiğini, işin konusuna aşina olmanın (burada veterinerlik bilgisi) bu teknik yeterlilik şartının yerine geçmediğini gösteren bir bulgudur.

Yapım İşleri Muayene ve Kabul Yönetmeliği'nin 3'üncü maddesinin ikinci fıkrası kesin bir kural koyar: 'Bu komisyonlarda görevlendirilecek olanların tamamının teknik eleman olması zorunludur. Ancak, ilgili idarede yeterli sayıda veya işin özelliğine uygun nitelikte teknik eleman bulunmaması durumunda, 4734 sayılı Kanun kapsamındaki kamu kurum ve kuruluşlarından teknik eleman görevlendirilebilir.' Bu hükmün mantığı açıktır: bir yapım işinin kabulü, o işin inşaat/mühendislik açısından fen ve sanat kurallarına uygun yapılıp yapılmadığının değerlendirilmesidir, bu değerlendirme, ancak yapı/mühendislik eğitimi almış kişilerce yapılabilir; başka bir uzmanlık alanına (veterinerlik gibi) sahip olmak, bu teknik yeterliliğin yerini tutmaz.

Bir Sayıştay bulgusunda tespit ve idarenin gerekçesi şöyledir: 'doğrudan temin yöntemiyle yaptırılan ve Yapım İşleri Muayene ve Kabul Yönetmeliği hükümlerine göre kabulü öngörülen bazı yapım işlerinde geçici kabul için kurulan muayene ve kabul komisyonunda, idarede yeterli sayıda veya işin özelliğine uygun nitelikte mühendis, mimar ve tekniker gibi teknik eleman bulunmasına rağmen, veteriner gibi yapım işi bakımından teknik olmayan personellerin görevlendirildiği tespit edilmiştir.' İdarenin cevabı seçimin gerekçesini açıklar: 'geçici hayvan bakımevindeki hayvanların beslenmesi için üretilen mama üretim tesisinin sorumlu yöneticisi olmasından dolayı ve işi yerinde takip edebileceği düşünülerek veteriner hekim görevlendirildiği' belirtilmiştir.

Analiz: (1) İdarenin gerekçesindeki mantık hatası önemlidir: 'sorumlu yönetici olması' ve 'işi yerinde takip edebilmesi', tesisin işletimsel bilgisiyle ilgilidir (mama üretimi, hayvan bakımı standartları), oysa Yönetmelik'in aradığı yeterlilik tesisin inşai kalitesiyle ilgilidir (temel, duvar, çatı, tesisat gibi yapım unsurlarının fen ve sanat kurallarına uygunluğu), bu iki uzmanlık alanı birbirinin yerine geçmez; veteriner hekim tesisin gelecekte doğru işletileceğini değerlendirebilir ama inşaatın doğru yapıldığını değerlendiremez. (2) 'İdarede yeterli sayıda veya işin özelliğine uygun teknik eleman bulunmasına rağmen' ifadesi özellikle vurgulanmıştır, bu, Yönetmelik'in izin verdiği istisnai durumun (teknik eleman yokluğu) burada söz konusu olmadığını, dolayısıyla teknik olmayan personel görevlendirmenin hiçbir mazereti olmayan bir tercih olduğunu gösterir. (3) Bu bulgu, iş güvenliği uzmanlığı hizmetinin öncelik sırasına uyulmadan dışarıdan satın alınması bulgusuyla (bkz. is-guvenligi-uzmanligi-hizmetinin-oncelik-sirasina-uyulmadan-satin-alinmasi) tam tersi bir yapı sergiler: orada mevcut uygun personel kullanılmayıp dışarıdan hizmet alınmıştır, burada ise mevcut uygun personel (mühendis/mimar/tekniker) varken uygun olmayan bir personel (veteriner) görevlendirilmiştir, ikisi de doğru kaynağın doğru göreve tahsis edilmemesi sorunudur. (4) Bir inşaat işinin kabulünün yanlış nitelikli bir kişi tarafından yapılması, ilerideki bir yapısal kusurun (örneğin temel veya çatı sorunlarının) fark edilmeden kabul edilmesi riskini taşır, bu da tıpkı hizmet binasının tavanının 6 yıl sonra çökmesi örneğinde görüldüğü gibi (bkz. 6-yil-once-teslim-alinan-hizmet-binasinin-tavaninin-cokmesi) sonradan ortaya çıkan maliyetli sorunlara yol açabilir.

Yapılacaklar:
1. Doğrudan temin dahil tüm yapım işlerinde geçici/kesin kabul komisyonlarının tamamının mühendis, mimar veya tekniker gibi teknik elemanlardan oluşmasını standart hale getirin.
2. İdarede uygun teknik eleman bulunmadığı istisnai durumlarda, önce diğer kamu kurum ve kuruluşlarından teknik eleman görevlendirme yoluna gidin.
3. Bu ve benzer diğer yapım işlerinde, teknik olmayan personel tarafından yapılmış kabul işlemlerini gözden geçirip, gerekiyorsa tesisleri teknik personelle yeniden inceletin.
4. Kabul komisyonu oluşturma sürecine, atanan kişilerin unvanının teknik eleman tanımına uygunluğunu teyit eden bir ön kontrol adımı ekleyin.

Uygulama önerisi: Bir yapım işinin kabul komisyonu, işin konusuna aşina olan (örneğin tesisin gelecekteki kullanıcısı/yöneticisi) değil, inşaatın fen ve sanat kurallarına uygunluğunu değerlendirebilecek teknik eleman(lar)dan oluşmak zorundadır. Denetçinin ölçüsü nettir: mühendis, mimar veya tekniker gibi teknik personel mevcutken, bir yapım işinin kabul komisyonuna başka bir uzmanlık alanından (veterinerlik gibi) personel atanamaz, istisna ancak idarede hiç uygun teknik eleman bulunmaması halinde, başka bir kamu kurumundan teknik eleman getirilerek kullanılabilir.