Trafik denetim sisteminden gelen belediye payı bir yıl boyunca hiç gelmezse ve belediye bunu sorgulamazsa ne olur?
2 yıl önce 2.591 görüntülenme Vergi, Harç ve Belediye Gelirleri Cevaplandı
Soru
Belediyemiz, trafik elektronik denetleme sistemini (TEDES) bir yükleniciye kurdurup işlettiriyor; kesilen trafik cezalarının belirli bir yüzdesi bize gelmesi gerekiyor. Ancak 2024 yılında bu payın hiçbiri belediyemize aktarılmadı ve biz de bu durumu hiç sorgulamadık. Bu durum Sayıştay denetiminde nasıl değerlendirilir?
Bu, belediyenin en önemli gelir kalemlerinden biri olarak tanımlanan bir akışın, bir yıl boyunca tamamen kesilmesine rağmen idarenin bunu fark edip sorgulamadığı, pasif bir alacaklı tutumunun somut bir örneğidir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun ek 16'ncı maddesi, belediyelerin (veya sermayesinin tamamı belediyeye ait şirketlerin) kurduğu elektronik trafik denetim sistemlerinin Emniyet Genel Müdürlüğü'nce trafik ihlallerinin tespitinde kullanılması karşılığında, kesilen trafik idari para cezasının belirli bir oranının (yatırım maliyetine ulaşana kadar %30, sonrasında %15) belediyeye sistem kullanım hizmet bedeli olarak aktarılmasını düzenler. Belediyeniz bu mekanizmayı 2886 sayılı Kanun'un 35/a maddesine göre ihaleye çıkararak yükleniciyle paylaşımlı bir modelle (kanuni payın bir kısmı belediyeye, bir kısmı yükleniciye) kurmuştur. 5018 sayılı Kanun'un 8'inci maddesi kamu kaynağının hesap verilebilir yönetimini, 11'inci maddesi belediye başkanının kaynakların etkili elde edilmesinden meclise karşı sorumluluğunu, 5393 sayılı Kanun'un 38'inci maddesinin (f) bendi ise başkanın 'belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek' görevini düzenler.
Bir Sayıştay bulgusunda tespit çarpıcıdır: 'İlçe Emniyet Müdürlüğü tarafından kesilip onaylanan trafik ihlalleri tespit listesinde yer alan trafik para cezaları toplamının' belirli bir oranı belediyeye aktarılması gerekirken, 'trafik idari para cezalarına ait payın Belediyeye aktarım süreçleri incelenmiştir. Buna göre, anılan gelir İdarenin en önemli gelir kalemlerinden biri olmasına karşın, önceki yıllarda da payların aktarımında sorun yaşandığı, 2024 yılında ise herhangi bir pay aktarımı yapılmadığı; buna karşın Belediye tarafından konunun sorgulanmadığı ve takip edilmediği görülmüştür.' İdare bulguya iştirak etmiş, payın kısmen tahsil edildiğini bildirmiştir.
Analiz: (1) Bu bulgunun en çarpıcı yanı, sorunun büyüklüğü (bir yıl boyunca sıfır aktarım) ile idarenin tepkisi (hiçbir sorgulama) arasındaki uyumsuzluktur, 'en önemli gelir kalemlerinden biri' olarak tanımlanan bir akışın tamamen kesilmesi, herhangi bir düzenli mali izleme yapılıyor olsaydı hemen fark edilirdi; bunun bir yıl boyunca fark edilmemesi, idarenin bu geliri beklemek dışında aktif bir şekilde takip etmediğini gösterir. (2) 'Önceki yıllarda da payların aktarımında sorun yaşandığı' ifadesi, 2024'teki sıfır aktarımın izole bir olay olmadığını, yıllardır süregelen bir aksaklığın kademeli olarak kötüleştiğini gösterir, küçük gecikmeler zamanla tam bir kesilmeye dönüşmüş, ama idare bu kötüleşme eğilimini hiç izlememiştir. (3) Bu bulgu, İller Bankası'ndaki sermaye payının mutabakatsız kalması bulgusuyla (bkz. iller-bankasindaki-ortaklik-payinin-gercek-degeriyle-gorulmemesi) aynı kök soruna işaret eder: her iki durumda da idare, kendisine ait olması gereken bir varlık/gelir akışını, karşı tarafın (İller Bankası / Emniyet Müdürlüğü) kendi kayıtlarıyla düzenli olarak karşılaştırmamıştır. (4) Yüklenicinin payının (KDV dahil %12) düzenli olarak ödendiği varsayılırsa (aksi belirtilmemiştir), bu asimetri özellikle dikkat çekicidir: özel sektör tarafı kendi payını takip edip talep ederken, kamu tarafı kendi payını takip etmemiştir.
Yapılacaklar:
1. İlçe Emniyet Müdürlüğü'nden 2024 yılına ait tüm trafik ihlali tespit listelerini talep edip, hesaplanması gereken belediye payını yeniden hesaplayın.
2. Hesaplanan tutarın tamamının geriye dönük olarak aktarılmasını resmi yazıyla talep edin.
3. Bundan sonra her ay, Emniyet Müdürlüğü'nden gelen tespit listesi ile fiilen aktarılan tutarı karşılaştıran bir mutabakat sürecini standart hale getirin.
4. TEDES gelirini, belediyenin düzenli izlediği önemli gelir kalemleri arasına alıp aylık bütçe/gelir raporlarında ayrı bir kalem olarak takip edin.
Uygulama önerisi: Belediyenin en önemli gelir kalemlerinden biri olarak tanımlanan bir akış, idarenin aktif takibi olmadan kendiliğinden düzenli akmaz; karşı tarafın (Emniyet Müdürlüğü) aktarımı aksattığı her ay, idare tarafından fark edilip sorgulanmalıdır. Denetçinin ölçüsü nettir: trafik elektronik denetim sistemi gelirinin belediyeye aktarımı, idarenin pasif olarak beklediği değil, düzenli mutabakatla aktif olarak takip ettiği bir gelir kalemi olmak zorundadır, bir yıl boyunca hiç aktarım yapılmamasının fark edilmemesi, gelir takibinin fiilen hiç yapılmadığını gösterir.
Bu sorunun cevabı üyelerimize özeldir
Uzmanlarımızın verdiği cevabın tamamını görüntülemek için üye girişi yapmanız gerekmektedir. Üyelik ücretsizdir.