Yat limanının işletme hakkı, otopark ve büfe gibi bedelsiz devredilebilecek yerler listesinde yoksa meclis kararı bun...

Bu, 5216 sayılı Kanun'un büyükşehir belediyesine tanıdığı bedelsiz devir yetkisinin yalnızca kanunda tek tek sayılan yer türleriyle sınırlı olduğunu, bu listede olmayan bir varlığın (yat limanı) aynı yetkiye dayanarak devredilemeyeceğini gösteren bir bulgudur.

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 26'ncı maddesi, büyükşehir belediyesinin hangi türden yerleri kendi şirketine 2886 sayılı Kanun'a tabi olmadan, süreli ve bedelli (veya bedelsiz) devredebileceğini sayılı olarak belirler: mülkiyeti veya tasarrufundaki hafriyat sahaları, toplu ulaşım hizmetleri, sosyal tesisler, büfe, otopark ve çay bahçeleri. Bu liste kapalıdır, madde, büyükşehir belediyesine 'her türlü taşınmazını dilediği gibi şirketine devredebilir' gibi genel bir yetki vermez, yalnızca sayılan altı kategori için özel ve istisnai bir usul (2886 sayılı Kanun'un dışında kalma) tanır. Bu listenin dışında kalan her taşınmaz/işletme hakkı, genel kural olan 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'na tabidir; bu Kanun'un 1'inci maddesi belediyelerin kira, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi gibi işlemlerinin bu Kanun hükümlerine göre yürütüleceğini belirtir.

Bir Sayıştay bulgusunda tespit tam olarak bu sınırın aşılmasıdır: 'Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından Belediyeye geçici süreli devredilen Mudanya Güzelyalı Yat Limanı'nın... Meclis Kararı ile bedelsiz olarak belediye şirketine devredildiği görülmüştür.' Sayıştay'ın hukuki değerlendirmesi nettir: 'Belediye Meclisi 5216 sayılı Kanun'un 26'ncı maddesinde belirtilen... hükmü gereğince bedelsiz olarak şirketine devretmiştir. Ancak yat limanı söz konusu maddede belirtilen işletme yerlerinden biri olmadığı gibi, herhangi bir bedel tespitinin olmaması da mevzuata aykırılık oluşturmaktadır.' Sonuç: 'belediyenin yat limanı işletme hakkının kiralanması 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabidir. Söz konusu iş kapsamında İdarenin muhammen bedel tespiti yaparak 2886 sayılı Kanun kapsamında ihale iş ve işlemlerini yerine getirmesi ve gelir elde etmesi gerekmektedir.'

Analiz: (1) Bu bulguda dikkat çekici olan, hatanın tekrarlanmış olmasıdır: '2021 yılı Sayıştay Denetim Raporunda da yer alan bu bulgu ile ilgili olarak herhangi bir işlem tesis edilmemiştir', yani aynı hukuka aykırılık bir önceki denetimde de tespit edilmiş, ancak idare bir yıl boyunca hiçbir düzeltme yapmamıştır; bu, bulgunun idare tarafından ciddiye alınmadığını gösterir. (2) 5216 sayılı Kanun'un 26'ncı maddesindeki listenin (hafriyat sahası, toplu ulaşım, sosyal tesis, büfe, otopark, çay bahçesi) ortak özelliği, bunların nispeten küçük ölçekli, günlük belediye hizmetine yakın işletmeler olmasıdır; bir yat limanı ise çok daha büyük ticari değeri olan, denizcilik/turizm mevzuatına tabi ayrı bir varlık türüdür, kanun koyucunun bu listeye yat limanını dahil etmemiş olması muhtemelen bilinçli bir tercihtir. (3) Bu bulgu, belediye taşınmazlarının yalnızca kamu kurum ve kuruluşlarına tahsis edilebilmesi kuralıyla (bkz. kamu-idaresi-tasinmazlarinin-dernek-ve-vakiflara-tahsisi) aynı ilkeye dayanır: mevzuatın istisnai bir yetki tanıdığı her durumda, bu yetkinin kapsamı dar yorumlanmalı ve listede sayılmayan durumlara genişletilmemelidir. (4) Bedelsiz devir aynı zamanda doğrudan bir gelir kaybıdır, bir yat limanının işletme hakkı, ihale yoluyla kiraya verilseydi belediyeye düzenli bir gelir sağlayabilecekken, bedelsiz devir bu geliri tamamen ortadan kaldırmıştır.

Yapılacaklar:
1. Yat limanının işletme hakkı devrini, 2886 sayılı Kanun'a uygun hale getirmek üzere mevcut bedelsiz devri gözden geçirip iptal edin veya yeniden yapılandırın.
2. Yat limanı için muhammen bedel tespiti yaparak 2886 sayılı Kanun'a göre usulüne uygun bir ihale süreci başlatın.
3. Şirkete bedelsiz devredilen dönem için elde edilmemiş gelirin büyüklüğünü hesaplayıp mali etkisini üst yönetime raporlayın.
4. Büyükşehir belediyesinin 26'ncı madde kapsamında yaptığı diğer devirleri gözden geçirip, devredilen her varlığın kanunda sayılan altı kategoriden birine gerçekten girip girmediğini teyit edin.

Uygulama önerisi: 5216 sayılı Kanun'un 26'ncı maddesindeki bedelsiz/2886 sayılı Kanun'dan muaf devir yetkisi, yalnızca kanunda tek tek sayılan yer türleri (hafriyat sahası, toplu ulaşım, sosyal tesis, büfe, otopark, çay bahçesi) için geçerlidir. Denetçinin ölçüsü nettir: bu listede yer almayan bir varlığın (yat limanı gibi) işletme hakkı, ancak 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'na göre muhammen bedel tespit edilip ihale yoluyla devredilebilir, meclis kararı, kanunun çizdiği bu kapsamı genişletemez.