Belediye reklam panolarının işletme hakkını şirketine devrederse, ilan-reklam vergisini kim beyan eder?

Bu, ilan-reklam vergisinde mükellef (reklam veren) ile vergi sorumlusu (reklam alanını işleten) arasındaki ayrımın gözden kaçırıldığı, işletme hakkını devralan şirketin kendi vergi sorumluluğunu hiç yerine getirmediği bir bulgudur.

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 13'üncü maddesi ilan-reklam vergisinin mükellefini 'ilan ve reklamı kendi adına yapan veya yaptıran gerçek veya tüzel kişi' olarak tanımlarken, ikinci fıkrada ayrı ve kritik bir rol tanımlar: 'ilan ve reklam işlerini mutat meslek olarak ifa edenler, başkaları adına yaptıkları ilan ve reklamlara ait vergileri mükellefler adına ilgili belediyeye yatırmaktan sorumludur.' 16'ncı madde bu sorumluluğu somutlaştırır: ilan/reklam işini mutat meslek olarak yapanlar, ilanın yapıldığı ayı takip eden ayın 20'nci günü akşamına kadar beyanname vererek vergiyi tarh ve tahakkuk ettirmek zorundadır. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 8'inci maddesi bu rolü netleştirir: vergi sorumlusu, vergi kanunlarına göre kendisine vergi borcu düşen 'mükellef'ten farklı olarak, verginin ödenmesi bakımından vergi dairesine karşı muhatap olan kişidir.

Bir Sayıştay bulgusunda somut olay ve ölçek şöyledir: '628 adet billboard, 236 adet CLP/Raket, 10 adet Megalight, 1 adet LED ekran ve 5 adet Digital CLP nitelikli reklam panolarının 5 yıllık kullanımının... meclis kararı ile şirkete ayni sermaye olarak verildiği, söz konusu reklam ünitelerinin belediyenin iştirak şirketi tarafından işletildiği, ancak şirketin reklam ünitesi işletmeciliğine rağmen vergi sorumlusu sıfatıyla ilan ve reklam vergisi beyannamelerini vermediği ve bu vergiye ilişkin yapması gereken ödemeleri yapmadığı tespit edilmiştir.' Bulgunun hukuki çözümü de nettir: 'ilan ve reklam veren üçüncü şahıslar adına belirlenen tarifeler ve ilan verme süresi üzerinden hesaplanacak vergiyi ilan ve reklam sahibinden tahsil ederek izleyen ay itibarıyla belediyeye beyan etme yükümlülüğü vergi sorumlusu sıfatıyla bu alanları işleten Belediye iştirak şirketidir.'

Analiz: (1) Bu bulgudaki kavram karışıklığı önemlidir: reklam panolarını fiilen kiralayıp reklamını yayınlayan üçüncü şahıs firmalar vergi mükellefidir, ama bu vergiyi onlardan tahsil edip belediyeye aktarma yükümlülüğü, reklam alanlarını işleten iştirak şirketine (vergi sorumlusuna) aittir, şirket, kendisinin mükellef olmadığı gerekçesiyle bu yükümlülükten kaçamaz, çünkü zaten kendisinden mükellef sıfatıyla değil sorumlu sıfatıyla talep edilmektedir. (2) 628+236+10+1+5 = 880 civarında reklam ünitesinin 5 yıl boyunca işletilmesi düşünüldüğünde, bu vergi akışının toplamda önemli bir tutara ulaşması beklenir, sorunun büyüklüğü, işletme hakkının devredildiği andan itibaren hiç bir beyanname verilmemiş olmasından anlaşılmaktadır. (3) Bu bulgu, büyükşehir yetkisindeki caddelere ilçe belediyesinin izinsiz reklam panosu koyup ecrimisil alınmamasıyla (bkz. buyuksehir-yetkisindeki-caddelere-ilce-belediyesinin-reklam-panosu-koymasi) tematik olarak akrabadır, ikisinde de reklam/ilan geliri zinciri, aradaki bir kurumun (iştirak şirketi veya ilçe belediyesi) kendi yükümlülüğünü yerine getirmemesi nedeniyle belediyeye ulaşmamaktadır. (4) Ayni sermaye artırımı yoluyla işletme hakkının devredilmesi, vergi sorumluluğunun da otomatik olarak devredildiği anlamına gelir, şirket, devraldığı işletme hakkıyla birlikte bu vergisel yükümlülüğü de üstlenmiştir; 'benim asıl işim bu değil' savunması bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Yapılacaklar:
1. İştirak şirketine, işlettiği reklam ünitelerinden elde edilen gelirler için vergi sorumlusu sıfatıyla ilan-reklam vergisi beyannamesi verme yükümlülüğünü resmi olarak hatırlatın.
2. İşletme hakkının devredildiği tarihten bu yana beyan edilmemiş vergi tutarını hesaplayıp, gecikme zammıyla birlikte tahsilat sürecini başlatın.
3. Şirketin muhasebe sistemine, her reklam sözleşmesinde tahsil edilen bedelden ilan-reklam vergisinin ayrıştırılıp aylık olarak beyan edilmesini sağlayan bir süreç entegre edin.
4. Belediye ile iştirak şirketi arasında, bu tür işletme hakkı devirlerinde hangi vergisel yükümlülüklerin devredilen tarafa geçtiğini netleştiren bir protokol düzenleyin.

Uygulama önerisi: İlan-reklam vergisinde reklamı yayınlayan mükellef ile bu alanı işletip vergiyi tahsil edip beyan etmekle yükümlü vergi sorumlusu farklı kişilerdir; işletme hakkını devralan bir şirket, kendisi mükellef olmasa da vergi sorumlusu sıfatını üstlenir. Denetçinin ölçüsü nettir: belediyenin reklam alanlarının işletme hakkını devraldığı bir şirket, bu alanlardan elde edilen ilan-reklam gelirlerine ait vergiyi üçüncü şahıslardan tahsil edip her ay belediyeye beyan ve ödeme yapmak zorundadır.