6 yıl önce teslim alınan hizmet binasının tavanı çökerse yüklenici hala sorumlu tutulabilir mi?

Bu, yapım işlerinde yüklenicinin sorumluluğunun teslimle bitmediğini, kesin kabulden sonra da 15 yıl boyunca devam ettiğini ve idarenin bu süre içinde ortaya çıkan gizli ayıpları kendi bütçesinden değil yükleniciden karşılatması gerektiğini gösteren bir bulgudur.

Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun 30'uncu maddesi, yapım işlerinde yüklenici ve alt yüklenicilerin sorumluluğunu iki ayrı döneme böler: işe başlama tarihinden kesin kabul tarihine kadar yapının fen ve sanat kurallarına uygun olmaması, hileli malzeme kullanılması gibi nedenlerle ortaya çıkan zarardan sorumludurlar; kesin kabul onay tarihinden itibaren de onbeş yıl süreyle müteselsilen sorumlu olmaya devam ederler. Bu zarar, 'genel hükümlere göre yüklenici ve alt yüklenicilere ikmal ve tazmin ettirilir.' Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 25'inci maddesi bu sorumluluğun işleyiş usulünü ayrıntılandırır: teslimden sonra, kullanımdan kaynaklanmayan ve fen/sanat kurallarına aykırı bir imalat tespit edilirse, düzeltme önce yükleniciden istenir; yüklenici düzeltmezse idare eksikliği tutanakla tespit edip kendisi giderir ve bedelini yükleniciye rücu eder.

Bir Sayıştay bulgusunda somut olay şöyledir: 'İdarenin kullanımında bulunan hizmet binası yapım işinin 18.03.2019 tarihinde geçici kabulü onaylanmış ancak kesin kabulüne ilişkin herhangi bir bilgi ve belge ibraz edilememiştir. Kullanılmaya başlanılmasının üzerinden yaklaşık 6 yıl geçen inşaatta bina içinde tavanda çöküntüler meydana geldiği, yüklenici kusurundan kaynaklanan, fen ve sanat kurallarına aykırı imalatlar için yükleniciye herhangi bir bildirimde bulunulmadığı anlaşılmıştır.' Sayıştay'ın uyarısı nettir: 'Aksi bir uygulama, idarelerin aynı yer için mükerrer harcama yapmasına sebebiyet vermekte ve kamu kaynağında azalmaya neden olmaktadır.'

Analiz: (1) Bu bulguda iki ayrı eksiklik iç içedir: birincisi, işin üzerinden 6 yıl geçmesine rağmen kesin kabulün hiç yapılmamış olması, bu, sorumluluk süresinin (15 yıl) hangi tarihten başlayacağının bile belirsiz kalmasına yol açar; ikincisi, ortaya çıkan somut bir hasar (tavan çöküntüsü) için yükleniciye hiç bildirim yapılmamış olmasıdır, bu, mevcut sorumluluk mekanizmasının hiç işletilmediğini gösterir. (2) Sayıştay'ın 'mükerrer harcama' uyarısı kilit noktadır: eğer idare bu tavan çöküntüsünü kendi bütçesinden (örneğin bir tadilat ihalesiyle) onarırsa, aynı işi iki kez ödemiş olur, bir kez orijinal yapım sözleşmesinde (ki tavan yapımı da o sözleşmenin kapsamındaydı), bir kez de tamirat için; oysa yüklenicinin sorumluluğu devam ettiği sürece bu ikinci ödemenin hiç yapılmaması, doğrudan yükleniciye yaptırılması veya bedelinin ondan tahsil edilmesi gerekir. (3) 'Kullanımdan kaynaklanmayan' şartı önemli bir ayrımdır, hasarın idarenin kendi ihmalinden (örneğin bakımsızlık, aşırı yük) değil, yapının kendisindeki bir kusurdan kaynaklandığının tespiti gerekir; bu nedenle ilk adım her zaman teknik bir inceleme/tespit olmalıdır. (4) Bu bulgu, kesin teminatın süresi dolmadan iade edilmesi veya geçerlilik süresi dolan teminat mektuplarının iade edilmemesi gibi bulgularla aynı ailededir: hepsinde idarenin elindeki bir güvence mekanizması (teminat, 15 yıllık sorumluluk) ya erken bırakılmış ya da hiç kullanılmamıştır.

Yapılacaklar:
1. Hizmet binasının kesin kabul sürecini derhal tamamlayarak 15 yıllık sorumluluk süresinin başlangıç tarihini netleştirin.
2. Tavan çöküntüsünün kullanım kaynaklı mı yoksa imalat hatası mı olduğunu belirlemek için teknik bir heyet incelemesi yaptırıp tutanağa bağlayın.
3. İmalat hatası tespit edilirse, yükleniciye yazılı bildirimde bulunup düzeltmeyi talep edin; yüklenici düzeltmezse idare gideri kendisi karşılayıp bedelini yükleniciden rücu yoluyla tahsil edin.
4. Belediyenin diğer yapım işlerinde de kesin kabul süreçlerinin tamamlanıp tamamlanmadığını ve 15 yıllık sorumluluk süresi içindeki hasarların takip edilip edilmediğini gözden geçirin.

Uygulama önerisi: Bir yapım işinde yüklenicinin sorumluluğu, kesin kabulle bitmez; kesin kabulden itibaren 15 yıl boyunca fen ve sanat kurallarına aykırı imalatlardan müteselsilen sorumluluk devam eder. Denetçinin ölçüsü nettir: kullanım kaynaklı olmayan bir hasar tespit edildiğinde, idare önce yükleniciye bildirimde bulunmak, düzeltilmezse gideri kendisi karşılayıp yükleniciye rücu etmek zorundadır, aksi halde aynı iş için kamu kaynağından ikinci kez ödeme yapılmış olur.