İller Bankası'nın kestiği pay 49,2 milyon TL iken belediye kayıtlarında 43,5 milyon TL görünüyorsa hangi kayıt doğrudur?

Bu, belediyenin kendi muhasebe kaydı ile ortağı olduğu bir kurumun (İller Bankası) resmi kayıtları arasında mutabakat yapılmadığı için ortaya çıkan, milyonlarca TL'lik bir tutarsızlığın yıllarca fark edilmeden sürdüğü bir bulgudur.

6107 sayılı İller Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun'un 4'üncü maddesi, belediyelerin bankanın ortakları arasında sayıldığını ve sermayenin oluşum şeklini düzenler, uygulamada bu, belediyenin genel bütçe vergi gelirlerinden alacağı paydan düzenli olarak kesinti yapılıp bankaya sermaye katkısı olarak aktarılması şeklinde işler. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği'nin 178'inci maddesi, bu şekilde iştirak edilen ortaklık payının 240-Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı'nda izlenmesini gerektirir, yani belediyenin kendi muhasebe kaydı, bankanın tuttuğu kayıtla aynı tutarı yansıtmalıdır.

Bir Sayıştay bulgusunda tutarsızlık somut rakamlarla ortaya konur: 'İller Bankası Anonim Şirketinin resmi web sitesinden ulaşılan kayıtlara göre, 2007 yılından itibaren 2024 yılı sonuna kadar İller Bankası Anonim Şirketinin sermayesine katılım payı olarak Belediyenin Genel Bütçe vergi gelirlerinden alacağı paydan 49.238.615,30 TL kesinti yapılmıştır. Ancak 2024 yılı sonunda düzenlenen mali tablolarda 240-Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabında İller Bankası Anonim Şirketindeki ortaklık payı için 43.512.870,08 TL tutarında kayıt yapıldığı tespit edilmiştir.' Aradaki fark yaklaşık 5,7 milyon TL'dir. İdare bir düzeltme yapmış olsa da sorun tam giderilmemiştir: '30.12.2024 tarihli... muhasebe işlem fişi ile düzeltme işleminin gerçekleştirildiği belirtilmiş ise de, yapılan inceleme sonucunda 240 nolu hesabın ilgili alt kodundaki bakiyenin 47.918.157,11 TL olduğu buna karşın, söz konusu hesapta halen 1.320.458,19 TL tutarında bir farkın mevcut olduğu görülmüştür.'

Analiz: (1) Bu bulgunun en dikkat çekici yanı, tutarsızlığın 17 yıllık (2007-2024) bir birikimin sonucu olmasıdır, bu, tek bir yılın hatası değil, belediyenin İller Bankası ile hiçbir zaman düzenli bir mutabakat yapmadığını, her kesintinin doğru kaydedilip kaydedilmediğini yıllar boyunca kontrol etmediğini gösterir. (2) İdarenin yaptığı düzeltmenin farkı tam kapatmaması (5,7 milyon TL'lik açığın 1,32 milyon TL'ye indirilmesi), bu düzeltmenin de aceleyle veya eksik bilgiyle yapıldığını, sorunun kökten (yıl yıl karşılaştırma yaparak) çözülmediğini gösterir. (3) Bu bulgu, güvence bedeli ile ilgili bulguların aksine bir 'kayıp' değildir, para muhtemelen doğru şekilde kesilip bankaya gitmiştir, sorun tamamen muhasebeleştirme tarafındadır; ancak bu da önemlidir çünkü mali tablolar, belediyenin gerçek varlık büyüklüğünü (İller Bankası'ndaki payının değerini) yanlış göstermektedir. (4) Bu bulgu, hazine taşınmazı satış paylarının kontrolsüz aktarılmasıyla (Karabük örneği, daha önceki bir dönemde tespit edilmiş benzer bir sorun) aynı kategoriye girer: kurumlar arası mali akışların, gönderen ve alan tarafın kendi kayıtlarıyla düzenli olarak karşılaştırılmaması, büyük tutarlı sessiz sapmalara yol açar.

Yapılacaklar:
1. İller Bankası ile 2007'den bu yana yıl yıl kesinti tutarlarını karşılaştırarak tam bir mutabakat çalışması yapın.
2. 240 no'lu hesaptaki kalan 1.320.458,19 TL'lik farkı bu mutabakata dayanarak düzeltin.
3. Bundan sonra her yıl sonunda İller Bankası'ndan güncel ortaklık payı bilgisini talep edip 240 no'lu hesapla karşılaştıran bir yıllık mutabakat rutini kurun.
4. Benzer şekilde belediyenin diğer kurumlardaki (varsa) ortaklık paylarının da düzenli mutabakata tabi tutulmasını sağlayın.

Uygulama önerisi: Bir belediyenin ortağı olduğu kurumdaki (İller Bankası gibi) sermaye payı, o kurumun kendi kayıtlarıyla düzenli olarak karşılaştırılmadığı sürece, belediyenin muhasebe kaydı gerçek değerden yıllar içinde sessizce sapabilir. Denetçinin ölçüsü nettir: 240-Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı'ndaki tutar, ortak olunan kurumun resmi kayıtlarıyla tam olarak örtüşmek zorundadır, bu mutabakat yıllık bir rutin olarak yapılmadığı sürece, aradaki fark yıllar içinde büyüyerek fark edilmesi daha da zorlaşan bir hataya dönüşür.