Bir yönetici hem belediyeden hem şirketten ücret alıyorsa, asgari ücret vergi istisnası hangi ücrete uygulanmalı?

Bu, 193 sayılı Kanun'un birden fazla işverenden ücret alanlar için koyduğu 'istisna yalnızca en yüksek ücrete uygulanır' kuralının, belediye ile kendi şirketleri arasındaki koordinasyonsuzluk nedeniyle iki kez (hem belediyede hem şirkette) uygulanma riski taşıdığı bir bulgudur.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 23'üncü maddesinin 18 numaralı bendi, asgari ücretin brüt tutarından SGK ve işsizlik sigortası primi düşüldükten sonra kalan kısmına isabet eden ücretin gelir vergisinden istisna olduğunu düzenler; ancak madde açık bir sınırlama da koyar: 'Birden fazla işverenden ücret alanlarda bu istisna sadece en yüksek olan ücrete uygulanır.' Yani bir kişi hem A işvereninden hem B işvereninden ücret alıyorsa, istisna yalnızca hangisi daha yüksekse ona uygulanır; düşük olan ücret üzerinden ayrıca bir istisna daha uygulanamaz.

Bir Sayıştay bulgusunda tespit edilen mekanizma tam olarak bu kuralın delinme riskini gösterir: ABB'nin daire başkanı ve üstü yöneticilerinin önemli bir kısmı, belediye şirketlerinin (Başkent İnsan Kaynakları A.Ş., ANFA, Anket A.Ş., Belka A.Ş. ve diğerleri) yönetim/müdürler/ortaklar kurullarında görevlidir ve buradan net ücret üzerinden ödeme almaktadır, yani vergiyi şirket üstlenmektedir. Sorun şudur: 'Şirketin ödeyeceği verginin hesabında, bu kişilerin başka bir yerde çalışmadıkları yahut çalışıyorlarsa dahi şirketten aldıkları ücretlerinin daha yüksek olduğu varsayılarak asgari ücretin gelir vergisi istisnasının uygulandığı... tespit edilmiştir.' Oysa gerçek durum tam tersidir: 'Belirtilen kişiler... ABB'de yönetici konumunda bulunmaktadırlar ve ABB'deki ücretleri şirketlerden ödenen ücretten daha yüksektir.' Kanun'un kuralına göre istisna, yüksek olan (belediye) ücretine uygulanmalıyken, şirketler kendi ödedikleri (düşük) ücreti yüksekmiş gibi varsayıp orada da istisna uygulamıştır, bu, aynı kişi için potansiyel olarak iki kez istisna uygulanması riskidir.

Analiz: (1) Sayıştay'ın nüanslı değerlendirmesi önemlidir: bu durum 'belediye açısından kamu zararı oluşturmaz' çünkü belediyenin uyguladığı istisna zaten doğru (yüksek ücrete uygulanan) istisnadır; ancak 'şirketlerden ödenen ücretin daha yüksek olduğu bir ortamda belediyenin uygulayacağı istisnanın kamu zararı oluşturmasına yol açabilecek bir potansiyel taşıdığı' vurgulanır, yani asıl risk bugünkü durumda değil, gelecekte ücret dengesi değiştiğinde ortaya çıkabilir. (2) Bu bulgunun kök nedeni, belediye ile kendi şirketleri arasında bu tür çapraz görevlendirmelerde kimin ne kadar ücret aldığının karşılıklı bilinmemesidir, her kurum kendi ödediği ücreti izole olarak değerlendirip istisna uygulamış, diğer kurumdaki ücreti hesaba katmamıştır. (3) İdarenin cevabı ('gerekli beyannameler alınarak işlemler yapıldığı') bir düzeltme başlattığını gösterir, ama Sayıştay'ın 'beyannamelerin 2025 için alınması, konunun sonraki denetim döneminde takip edilmesini gerektirir' notu, sorunun henüz tam çözülmediğini, izlemenin süreceğini gösterir. (4) Bu bulgu, güvenlik soruşturması sonuçlarının değerlendirilecek komisyon olmadan işlemesi bulgusuyla (bkz. guvenlik-sorusturmasi-sonuclarini-degerlendirecek-komisyon-kurulmamasi) benzer bir yapısal soruna işaret eder: ikisinde de doğru bilginin (soruşturma sonucu / diğer kurumdaki ücret) doğru karara (işe alım / vergi istisnası) dönüşmesi için gereken koordinasyon mekanizması kurulmamıştır.

Yapılacaklar:
1. Belediye ile şirketleri arasında, çapraz görevlendirilen (birden fazla kurumda ücret alan) personelin ücret bilgisini karşılıklı paylaşan bir bildirim mekanizması kurun.
2. Her çapraz görevlendirilen kişi için, hangi kurumdaki ücretin daha yüksek olduğunu tespit edip asgari ücret istisnasını yalnızca o ücrete uygulayın; diğer kurumdaki ücretten istisnasız vergi kesintisi yapın.
3. Bu durumu her yıl (özellikle ücret güncellemelerinden sonra) yeniden değerlendiren bir mutabakat sürecini standart hale getirin.
4. Mali Hizmetler ve şirketlerin muhasebe birimleri arasında, çapraz görevlendirilen personel listesini ve ücretlerini düzenli olarak karşılaştıran bir kontrol tablosu oluşturun.

Uygulama önerisi: Birden fazla işverenden ücret alan bir kişi için asgari ücret gelir vergisi istisnası yalnızca en yüksek ücrete uygulanabilir; bu kuralın doğru işlemesi, kurumların birbirinin ödediği ücreti bilmesine bağlıdır. Denetçinin ölçüsü nettir: belediye ile kendi şirketleri arasında çapraz görev alan yöneticiler için, istisna hangi kurumdaki ücretin gerçekten daha yüksek olduğuna göre belirlenmek zorundadır, kurumların birbirinden bağımsız ve varsayıma dayalı olarak istisna uygulaması, mükerrer istisna riskini doğurur.