Görevli personelin şehir içi taksi ve tramvay masrafı harcırahtan ayrıca ödenebilir mi?

Bu, harcırahın yevmiye unsurunun zaten görev yerindeki günlük giderleri (şehir içi ulaşım dahil) kapsadığını, bu giderlerin ayrıca ve ek olarak ödenemeyeceğini gösteren bir bulgu ile, ayrıca ödeme belgelerindeki eksik imzaların denetimsizce ödemeye dönüştüğü ikinci bir usul sorununu birleştirir.

6245 sayılı Harcırah Kanunu'nun 5'inci maddesi harcırahın unsurlarını sayar: yol masrafı, yevmiye, aile masrafı ve yer değiştirme masrafı. 14'üncü madde, geçici görevle başka bir yere gönderilenlere yol masrafı ve yevmiyenin yanında ayrıca hamal, bagaj masrafları ile ikamet/vazife mahalli ile havalimanı arasındaki nakil masraflarının ödeneceğini belirtir, yani kanun, hangi ek masrafların yevmiyenin dışında ayrıca ödenebileceğini sınırlı ve sayılı olarak belirlemiştir; havalimanı transferi bu listededir, ama görev yerindeki genel şehir içi ulaşım (taksi, tramvay, teleferik, taşıt kiralama) bu listede yer almaz, çünkü bu tür günlük giderler zaten yevmiyenin kapsadığı varsayılan harcamalardır.

Bir Sayıştay bulgusunda ilk tespit şöyledir: '2022 mali yılına ilişkin hesap ve işlemlerin incelenmesi sonucunda; bazı yurtdışı ve yurtiçi görevlendirmelerde şehir içi ulaşımda kullanılan taksi, otobüs, tramvay vb. giderler ile şehir içi ulaşım için alınan taşıt kiralama hizmetinin harcırah kapsamında ödendiği görülmüştür.' İkinci tespit ayrı bir usul eksikliğine işaret eder: '5018 Sayılı Kanun'un 61'inci maddesi... muhasebe yetkililerinin ödeme aşamasında... yetkililerin imzasını kontrol etmekle yükümlü' olduğu hatırlatılmış, ancak 'yurtiçi veya yurtdışı görevlendirmelere ilişkin harcırah beyannamelerinin bazılarında imzaların eksik veya hiç olmadığı ve buna rağmen ödeme yapıldığı görülmüştür.'

Analiz: (1) Şehir içi ulaşım giderlerinin ayrıca ödenmesi, harcırahın mantığını bozar: yevmiye, görevlinin bulunduğu yerdeki günlük yaşam giderlerini (yemek, kısa mesafe ulaşım gibi) karşılamak üzere önceden belirlenmiş sabit bir tutardır; bu tutarın üzerine aynı amaçla (ulaşım) ek fatura bazlı ödeme yapılması, aynı ihtiyacın iki kez karşılanması anlamına gelir. (2) Kanun'un havalimanı transferi gibi belirli ek giderlere izin verirken şehir içi ulaşımı bu listeye almamış olması, bunun bir boşluk değil bilinçli bir sınırlama olduğunu gösterir, kanun koyucu hangi ek giderlerin yevmiyenin dışında kalacağını zaten düşünüp belirlemiştir. (3) İkinci sorun (imza eksikliğine rağmen ödeme), muhasebe yetkilisinin kontrol görevini tam olarak yerine getirmediğini gösterir; 5018 sayılı Kanun bu kontrolü açıkça bir yükümlülük olarak tanımlamış ve eksiklik halinde ödemenin yapılamayacağını vurgulamıştır, bu nedenle imza eksikliğine rağmen yapılan her ödeme, kontrol mekanizmasının bir kez daha atlandığını gösterir. (4) Bu iki sorun birlikte, harcırah sürecinin hem içerik (hangi giderler ödenebilir) hem usul (belgeler tam mı) boyutunda gözetimsiz işlediğini ortaya koyar, biri fazla ödemeye, diğeri belgelenmemiş/onaysız ödemeye yol açar.

Yapılacaklar:
1. Harcırah ödeme sürecine, yevmiye kapsamına giren giderlerle (şehir içi ulaşım gibi) kanunun ayrıca ödenmesine izin verdiği giderleri (havalimanı transferi, bagaj gibi) net şekilde ayıran bir kontrol listesi ekleyin.
2. Geçmiş dönemde şehir içi ulaşım için mükerrer ödenen tutarları tespit edip, mümkünse ilgili personelden geri talep edilmesini değerlendirin.
3. Muhasebe yetkilisi düzeyinde, harcırah beyannamesi ve eki belgelerdeki imza eksikliği tespit edildiğinde ödemenin otomatik olarak durdurulmasını sağlayan bir kontrol adımı oluşturun.
4. Yurtiçi/yurtdışı görevlendirme sürecine, harcırah beyannamesinin ödeme öncesi eksiksiz imzalandığını teyit eden bir ön kontrol listesi ekleyin.

Uygulama önerisi: Harcırahın yevmiye unsuru, görev yerindeki günlük giderleri (şehir içi ulaşım dahil) zaten kapsar; kanunun ayrıca ödenmesine izin verdiği giderler (havalimanı transferi, bagaj gibi) sınırlı ve sayılıdır. Denetçinin ölçüsü nettir: şehir içi taksi, tramvay veya taşıt kiralama gibi giderler harcırah kapsamında ayrıca ödenemez; ayrıca hiçbir harcırah ödemesi, beyanname ve eki belgelerdeki imzalar eksiksiz olmadan yapılamaz.