Su idaresinin hukuka aykırı bulup 2018'de kestiği %5'lik "hizmet bedeli" kesintisi, belediyeye hala iade edilmemişse...

Bu, bir usulsüzlüğün kaynağının durdurulmuş olmasının, o usulsüzlük sırasında oluşan geçmiş dönem alacağını otomatik olarak tahsil etmeyeceğini gösteren, ayrı bir takip gerektiren bir bulgudur, sorunun kökü kesilmiş olsa da, meyvesi (kesilen paranın iadesi) kendiliğinden gelmez.

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun mükerrer 44'üncü maddesi, büyükşehir sınırlarındaki çevre temizlik vergisinin su ve kanalizasyon idarelerince tahsil edileceğini, tahsil edilen tutarın %80'inin takip eden ayın 20'sine kadar ilgili belediyeye ödeneceğini düzenler, yani su idaresinin bu tahsilat hizmeti için kanunda tanımlanmış tek payı zaten %20'lik kesintidir (kalan kısmı kendi bünyesinde tutması), buna ek bir 'hizmet bedeli' kesintisi öngörülmemiştir. 2872 sayılı Çevre Kanunu ve buna dayalı Yönetmelik de evsel katı atık bedelinin doğrudan belediye/büyükşehir geliri olduğunu, su faturaları üzerinden tahsil edilmesinin sadece bir yöntem olduğunu belirler. Bulgunun vurguladığı kilit nokta şudur: 'büyükşehir belediyeleri ve ilçe belediyelerine ait söz konusu vergi ve bedellerden belediye meclisi kararı ile su ve kanalizasyon idaresince hizmet bedeli adı altında kesinti yapılması kanuna aykırılık teşkil etmektedir', hatta bu kesintiye izin veren bir meclis kararı olsa dahi, kesinti kanunda sayılan gelir kalemleri arasında yer almadığı için meşru olmaz.

Bir Sayıştay bulgusunda kronoloji ve tutar nettir: Büyükşehir Belediye Meclisi'nin 2016 tarihli kararına dayanarak su idaresi, 2016'dan 2018 Mart'a kadar %5 kesinti uygulamış; bu uygulama 'bu hususun bir önceki yıl Sayıştay Denetim Raporunda bulgu konusu edilmesi üzerine' Mart 2018'de durdurulmuştur. Ancak geçmiş dönem tutarı hala iade edilmemiştir: 'belediye adına tahsil edilen ÇTV ile gecikme zammı tutarlarından ve evsel katı atık hizmet bedelleri ile gecikme zamları ve bunlara ilişkin KDV tutarlarından kesilen %5 hizmet bedeli toplamının 610.748,25 TL olduğu tespit edilmiştir.' Belediyenin kendi takibi de yetersiz kalmıştır: '2019 yılı Sayıştay Denetim Raporunda yer verilen bu bulguya istinaden, belediye başkanlığınca 28.05.2020 tarihli yazıyla konunun su idaresi ile paylaşıldığı, ancak söz konusu alacağın takibine ilişkin ilave herhangi bir işlem yapılmadığı tespit edilmiştir.'

Analiz: (1) Bu bulgu, aynı konunun üç ayrı yılın Sayıştay raporunda (2017'de su idaresinin kendi raporunda, 2019'da belediyenin raporunda, ve bu 2022 raporunda tekrar) gündeme gelmesine rağmen hala çözülmediğini gösterir, bu, tek seferlik bir ihmal değil, kurumlar arası bir alacağın takibinde süregelen bir atalettir. (2) Belediyenin 2020'de bir yazı yazıp konuyu 'paylaşması', hukuki bir talep veya somut bir tahsilat girişimi değildir, bilgilendirme ile aktif alacak takibi arasındaki fark, burada net bir şekilde ortaya çıkar: yazı yazılmış ama 'ilave herhangi bir işlem' (ödeme planı, resmi talep, gerekirse hukuki yol) yapılmamıştır. (3) Bu bulgu, mahkeme ilamına bağlı borcun zamanında ödenmemesi bulgusuyla ters yönlü bir ilişki taşır (bkz. mahkeme-ilamina-bagli-borcun-gec-odenmesi-nedeniyle-icra-vekalet-ucreti): orada belediye borçlu tarafken burada belediye alacaklı taraftır, ama ikisinde de doğru zamanda doğru adımın atılmaması mali bir kayba (biri fazladan ödeme, diğeri tahsil edilemeyen alacak) yol açar. (4) İki idare arasındaki (belediye-su idaresi) bir alacak-borç ilişkisi olduğu için, bu tür bir tahsilatın gecikmesi özel bir üçüncü kişiye karşı takipten daha kolay çözülebilir olmalıdır, kurumlar arası mutabakatla hızlıca kapatılabilecek bir konudur.

Yapılacaklar:
1. Su idaresine, hukuka aykırılığı zaten tespit edilmiş 610.748,25 TL'lik hizmet bedeli kesintisinin iadesi için resmi ve somut bir talep (ödeme planı önerisiyle birlikte) gönderin.
2. Belirli bir süre içinde yanıt alınamazsa, kurumlar arası alacağın tahsili için hukuki yolları (icra takibi, dava) değerlendirin.
3. Mali Hizmetler biriminde, bu tür kurumlar arası alacakları düzenli olarak (üç aylık) takip eden bir alacak listesi oluşturup üst yönetime raporlayın.
4. Benzer şekilde başka su/kanalizasyon idareleri tarafından yapılan tahsilatlarda da mevzuata aykırı kesinti olup olmadığını kontrol edin.

Uygulama önerisi: Hukuka aykırı bir uygulamanın durdurulması, o uygulama süresince oluşan geçmiş dönem alacağını kendiliğinden tahsil etmez; bu alacağın geri alınması ayrı ve aktif bir takip gerektirir. Denetçinin ölçüsü nettir: kanunda öngörülmeyen bir 'hizmet bedeli' kesintisi yoluyla elde tutulan tutarlar, kesinti durdurulmuş olsa dahi, belediyeye iade edilmek zorundadır, bir yazı yazıp konuyu paylaşmak, alacağın fiilen tahsil edilmesinin yerine geçmez.