Zabıta kadrosunun 107'si boşken bu boşluk personel şirketinden gelen işçilere zabıta kıyafeti giydirilerek doldurulur...

Bu, itfaiye erliğinde görülen 'asli kamu görevinin şirket işçisine yaptırılması' örüntüsünün zabıta teşkilatındaki bir başka görünümüdür; ayrıca kanunla korunan bir kıyafet/işaret tekelinin de ihlal edildiği, iki katmanlı bir bulgudur.

Belediye Zabıta Yönetmeliği'nin 5 ve 6'ncı maddeleri, zabıta teşkilatının belediye meclisi kararıyla ve Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmelik çerçevesinde, zabıta daire başkanı, müdürü, amiri, komiseri ve zabıta memuru gibi belirli kadro ve unvanlardan oluşturulacağını düzenler. Yönetmeliğin 41'inci maddesi, ancak zorunlu hallerde belediye memurlarından (şirket personelinden değil) ihtiyacı karşılayacak sayıda personelin zabıta biriminin sadece büro hizmetlerinde, bir yılda en fazla altı ay süreyle geçici görevlendirilebileceğini öngörür, yani memur olmayan biri bu geçici görevlendirmenin kapsamına dahi giremez, memur olsa bile sınırı büro işidir, saha/denetim görevi değildir. Ayrıca 35'inci madde ayrı ve kesin bir yasak koyar: zabıta resmi kıyafeti ve işaretleri, zabıta memurları dışında hiçbir özel veya kamu kuruluşu mensubu tarafından kullanılamaz.

Bir Sayıştay bulgusunda tespit şöyledir: 'Belediye Meclis kararı ile İdarenin Zabıta Müdürlüğü bünyesinde 141 adet norm kadro oluşturulduğu, oluşturulan norm kadronun 34 tanesinin dolu, geriye kalan 107 kadronun ise boş olduğu;... bu kadrolara alım yapılması yerine belediye şirket personelleri arasından Zabıta Müdürlüğü'nde görevlendirilen 37 destek personelinden 19'una zabıta kıyafeti verilmek suretiyle fiilen zabıta görevi yaptırıldığı tespit edilmiştir.' İdarenin cevabı, personel yetersizliğini ve Bakanlıktan sadece 15 zabıta memuru atama izni alabildiğini öne sürmüştür, yani sorunun farkında olunduğu ama kalıcı çözümün (usulüne uygun memur ataması) tam olarak sağlanamadığı anlaşılmaktadır.

Analiz: (1) Bu bulgudaki ihlal iki ayrı boyuttadır: birincisi, saha denetimi yapan bir zabıta görevlisinin kamu görevlisi (zabıta memuru) statüsünde olması gerekirken, şirket işçisi statüsündeki birinin bu görevi yürütmesi (bkz. itfaiye-erligi-gorevinin-belediye-sirketi-isçisine-yaptirilmasi ile aynı hukuki temel, Anayasa'nın 128'inci maddesi); ikincisi, bu kişilerin zabıta kıyafeti giymesi, Yönetmeliğin 35'inci maddesindeki açık yasağı ihlal eder ve vatandaş nezdinde bu kişilerin resmi yetkiye sahip kamu görevlisi olduğu izlenimini yaratır. (2) 107 boş kadroya karşılık sadece 19 şirket personelinin zabıta kıyafetiyle görevlendirilmesi, boşluğun tamamının değil bir kısmının bu yolla (usulsüz şekilde) kapatıldığını gösterir, yani idare, açığın büyüklüğünün farkında olmasına rağmen, kalıcı çözüm (memur ataması) yerine kısmi ve hukuka aykırı bir çözüme başvurmuştur. (3) Kamu izin sürecinin sınırlı olması (Bakanlık'tan 107 yerine sadece 15 memur atama izni alınabilmesi) idarenin elini zorlaştıran gerçek bir kısıt olsa da, bu kısıt, hukuka aykırı bir geçici çözümü meşrulaştırmaz, mevzuat, personel yetersizliği durumunda dahi şirket personeline zabıta görevi/kıyafeti verilmesine izin vermez. (4) Zabıta görevinin idari para cezası kesme, işyeri kapatma gibi vatandaşın hak ve özgürlüklerini doğrudan etkileyen yetkiler içerdiği düşünüldüğünde, bu yetkiyi kamu görevlisi güvencesi olmayan bir kişinin kullanması, hesap verebilirlik açısından da ciddi bir risktir.

Yapılacaklar:
1. Şirket personeline verilen zabıta kıyafetlerini derhal geri alıp, bu kişilerin fiilen zabıta görevi (denetim, ceza kesme vb.) yapmasını durdurun.
2. Bakanlıktan alınan 15 kişilik memur atama iznini kullanarak norm kadro açığını kısmen kapatın; kalan açık için ek izin talebini somut gerekçelerle (mevcut durumun hukuka aykırılığını da belirterek) yenileyin.
3. Zabıta hizmetinin aciliyeti olan alanlarında, memur ataması tamamlanana kadar mevcut kadrolu zabıta personelinin görev dağılımını (öncelikli bölge/saatler) yeniden planlayın.
4. Şirket personelinin belediyede hangi görevlerde (yalnızca destek/büro hizmetleri mi, yoksa fiilen kamu görevi mi) çalıştığını genel olarak gözden geçiren bir denetim yapın.

Uygulama önerisi: Zabıta memurluğu, norm kadroya bağlı ve belirli niteliklere sahip kamu görevlilerince yürütülmesi gereken bir görevdir; personel yetersizliği bu görevi şirket işçisine yaptırmayı veya onlara zabıta kıyafeti giydirmeyi meşrulaştırmaz. Denetçinin ölçüsü nettir: zabıta kıyafeti ve fiilen zabıta görevi, ancak usulüne uygun atanmış zabıta memurlarınca kullanılabilir, boş kadroların çözümü, hukuka aykırı bir geçici ikame değil, mevzuata uygun memur atama sürecinin hızlandırılmasıdır.