Meclis kararında hiç var olmayan "5. derece" üzerinden 236 işyerine çevre temizlik vergisi kesilirse ne olur?

Bu, çevre temizlik vergisinin tahsilat sisteminin, belediye meclisinin kendi kararında hiç var olmayan bir dereceyi ve meclis kararına aykırı düşük dereceleri fiilen uyguladığı, sistemsel bir tutarsızlık bulgusudur.

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun mükerrer 44'üncü maddesi, işyerlerinden alınacak çevre temizlik vergisinin iki ayrı yetkiye dayandığını kurar: bina gruplarını ve tarife tutarlarını Cumhurbaşkanı (eskiden Bakanlar Kurulu) her yıl Resmi Gazete'de yayımlanan tebliğle belirlerken, bir binanın hangi dereceye gireceğini, o yerin sosyal/ekonomik farklılıkları ve büyüklüğünü dikkate alarak belediye meclisi belirler. Çanakkale Belediye Meclisi bu yetkisini 1/12/2017 tarih ve 2017/181 sayılı kararla kullanmış ve belediye sınırları içindeki tüm mahalle, cadde ve sokakları tek tek derecelendirmiştir, örneğin Atatürk Caddesi, Aziziye Caddesi 1'inci derece, Plaj Caddesi 2'nci derece olarak belirlenmiş; kararın tamamında hiçbir yer için 5'inci derece kullanılmamıştır.

Bir Sayıştay bulgusunda tahsilat sisteminin bu kararla örtüşmediği somut sayılarla ortaya konur: 'yukarıda 1'inci derece üzerinden vergilendirileceği belirtilen cadde ve sokaklarda yer alan iş yerlerinin 27 tanesinin 1'inci dereceden değil daha alt dereceler üzerinden vergilendirildiği tespit edilmiştir. Ayrıca 5'inci derece üzerinden vergilendirilen hiçbir iş yeri olmaması gerekirken 236 iş yerinin 5'inci derece üzerinden vergilendirildiği görülmüştür.' Sayıştay'ın vurgusu nettir: 'grubu aynı kalmak şartıyla daha üst derecelerden vergilendirilmesi gereken iş yerlerinin daha alt derecelerden vergilendirilmesi gelir kaybına neden olmaktadır.' İdare bulguya iştirak ederek düzeltme işlemlerinin devam ettiğini bildirmiştir.

Analiz: (1) '236 işyerinin meclis kararında hiç var olmayan bir derece üzerinden vergilendirilmesi' özellikle çarpıcıdır: bu, tek tük bir hesaplama hatası değil, muhtemelen sistemin varsayılan/hatalı bir derece kodunu (belki de en düşük veya boş bir alan) otomatik olarak atadığını gösterir, 236 gibi yüksek bir sayı, bunun sistematik bir veri girişi veya yazılım sorunu olduğuna işaret eder. (2) Vergi tarifesi tablosunun kendisi (1'inci grup için 1. derece 20.000 TL, 4. derece 11.800 TL gibi) derece düştükçe verginin de düştüğünü gösterir; dolayısıyla bir işyerinin gerçek derecesinden daha düşük bir derecede vergilendirilmesi doğrudan ve ölçülebilir bir gelir kaybı üretir, 27+236=263 işyerinin etkilenmiş olması, toplam kaybın kayda değer olabileceğini gösterir. (3) Bu bulgu, ilan-reklam vergisinde görülen 'yanlış tarife sınıfından hesaplama' hatasıyla aynı ailededir (bkz. reklam-mobilyalari-yanlis-vergi-siniflandirmasi): ikisinde de doğru vergi türü uygulanmakta ama yanlış alt kategoriden hesaplanmaktadır, farkı, burada hatanın kaynağı bir sözleşme maddesi değil, muhtemelen bir sistem/veri tabanı hatasıdır. (4) Meclis kararının cadde/sokak bazında son derece ayrıntılı olması, bu ayrıntının fiilen uygulamaya doğru aktarılıp aktarılmadığının düzenli olarak denetlenmesi gerektiğini gösterir, ayrıntılı bir karar, uygulamada izlenmezse kendiliğinden doğru sonuç vermez.

Yapılacaklar:
1. Vergi tahakkuk sistemindeki tüm işyerlerinin derece bilgisini, 2017/181 sayılı meclis kararındaki mahalle/cadde/sokak listesiyle tek tek karşılaştırıp uyumsuzlukları düzeltin.
2. 5'inci derece üzerinden vergilendirilen 236 işyeri ile 1'inci dereceden düşük vergilendirilen 27 işyerini öncelikli olarak düzeltip geçmiş dönem eksik tahsilatı (zamanaşımı sınırları içinde) tahsil edin.
3. Vergi tahakkuk yazılımına, meclis kararında tanımlanmayan bir derece kodunun sisteme hiç girilemeyeceği bir doğrulama kontrolü ekleyin.
4. Meclis her yeni derece kararı aldığında, bu kararın vergi tahakkuk sistemine doğru yansıdığını teyit eden bir mutabakat sürecini standart hale getirin.

Uygulama önerisi: Çevre temizlik vergisinde bir işyerinin hangi dereceden vergilendirileceği, belediye meclisinin cadde/sokak bazında aldığı karara bağlıdır; tahakkuk sisteminin bu kararla birebir örtüşmemesi doğrudan gelir kaybına yol açar. Denetçinin ölçüsü nettir: her işyeri, bulunduğu cadde/sokak için meclis kararında belirlenen dereceden vergilendirilmek zorundadır, meclis kararında hiç yer almayan bir derecenin uygulanması veya daha düşük bir dereceye kayması, doğrudan ve ölçülebilir bir mali kayıp yaratır.