Görevde yükselme sınavını kazanıp şube müdürü kadrosuna atanan personel fiilen o görevi yapmıyorsa ne olur?

Bu, sınav yoluyla kazanılmış bir liyakat statüsünün, o statünün fiilen karşılık geldiği görevle buluşturulmadığı, dolayısıyla hem sınavın amacının hem de kadronun boşa düştüğü bir bulgudur.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 3'üncü maddesi, kanunun temel ilkeleri arasında liyakati sayar ve bunu 'kamu hizmetleri görevlerine girmeyi, sınıflar içinde ilerleme ve yükselmeyi... liyakat sistemine dayandırmak' olarak tanımlar. Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Personelinin Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Yönetmelik, şube müdürlüğü gibi kadrolara atanmayı yazılı ve sözlü sınavda başarılı olma şartına bağlar; sözlü sınavda adaylar sınav komisyonunca sınav konularına hakimiyet, muhakeme gücü, liyakat, temsil kabiliyeti, özgüven ve genel kültür gibi kriterlere göre değerlendirilir. Bu ayrıntılı süreç, kazanan adayın o kadronun görevini fiilen üstlenecek ehliyete sahip olduğunun kabul edilmesi anlamına gelir, sınavın tüm amacı budur.

Bir Sayıştay bulgusunda tespit şöyledir: 'yapılan incelemede; görevde yükselme sınavında başarılı olarak şube müdürlüğü kadrolarına atanan 34 kişinin fiilen şube müdürlüğü görevi ifa etmediği tespit edilmiştir.' Sayıştay'ın önerdiği çözüm nettir: 'boş bulunan şube müdürlüklerine vekaleten veya tedviren görevlendirme yapılmak yerine yazılı ve sözlü sınavda başarılı olarak şube müdürlüğü kadrolarına atanan personelin idarece uygun görülecek bir şubenin müdürlüğünü üstlenmesi sağlanmalıdır.'

Analiz: (1) Bu bulgunun özü bir kadro israfıdır: idare bir yandan zahmetli ve maliyetli bir sınav süreci işletip 34 kişiyi şube müdürlüğüne 'liyakatli' olarak belirlemiş, öte yandan bu liyakati fiilen kullanmayıp boş şube müdürlüklerini vekaleten/tedviren (yani sınavsız, geçici ve daha az güvenceli bir yöntemle) doldurmaya devam etmiştir, sınavın amacı olan 'nesnel ve yetkin' atama süreci, pratikte devre dışı bırakılmıştır. (2) Vekalet/tedviren görevlendirmenin sürmesi, idarenin performans ve sorumluluk yapısını da bulanıklaştırır: bir şube müdürlüğünü fiilen yürüten kişi statüsü itibarıyla o kadronun sahibi değilse, hesap verebilirlik zinciri net değildir; asıl kadro sahibi ise unvanı taşırken fiilen farklı bir görevde (muhtemelen daha alt seviyede) çalışıyor olabilir. (3) Bu bulgu, 696 sayılı KHK sonrası itfaiye erliği görevinin şirket işçisine yaptırılması bulgusuyla (bkz. itfaiye-erligi-gorevinin-belediye-sirketi-isçisine-yaptirilmasi) ters yönlü bir simetri taşır: orada görev, o görev için gerekli statüyü taşımayan birine verilmiş; burada ise o statüyü (sınavla) kazanmış birine, o görev fiilen verilmemiştir, ikisi de görev ile statü arasındaki uyumun bozulduğu örneklerdir. (4) 34 gibi yüksek bir sayı, bunun münferit bir istisna değil, idarenin görevde yükselme sınavı sonrası atama sürecinde yapısal bir aksaklık yaşadığını gösterir.

Yapılacaklar:
1. Görevde yükselme sınavını kazanıp fiilen şube müdürlüğü görevini yürütmeyen 34 kişinin mevcut durumunu (hangi birimde, hangi fiili görevde çalıştıkları) tek tek tespit edin.
2. Boş bulunan şube müdürlüklerini, vekaleten/tedviren görevlendirme yerine, sınavı kazanmış ve uygun görülen personelden asaleten atama yaparak doldurun.
3. İnsan Kaynakları biriminde, görevde yükselme sınavı sonuçlarının atama sürecine ne kadar sürede ve ne oranda yansıdığını izleyen bir takip mekanizması kurun.
4. Gelecekte açılacak görevde yükselme sınavlarını, ilan edilen kadro sayısı ile fiilen doldurulacak pozisyon sayısı arasında gerçekçi bir denge kurarak planlayın.

Uygulama önerisi: Görevde yükselme sınavının amacı, o kadronun görevini fiilen üstlenecek en liyakatli kişiyi belirlemektir; sınavı kazanan personel fiilen göreve getirilmezse, hem sınav süreci hem de liyakat ilkesi kağıt üzerinde kalır. Denetçinin ölçüsü nettir: boş bulunan şube müdürlüğü gibi kadrolar, sınavla belirlenmiş ehliyetli personel varken vekaleten veya tedviren doldurulamaz, sınavı kazanan personelin fiilen o görevi üstlenmesi sağlanmak zorundadır.