Telekom firmalarının kablosu belediye arazisinden geçiyorsa geçiş hakkı ücreti kimden, nasıl alınır?

Bu, telekomünikasyon işletmecilerinin kamu/özel taşınmazlardan geçen altyapısı için ödemesi gereken bir bedelin, belediyenin kendi gelir tarifesine bu kalemi hiç eklememesi nedeniyle sistematik olarak talep edilmediği bir bulgudur, tıpkı tatil günü çalışma ruhsat harcında görüldüğü gibi, tarifede olmayan bir kalem fiilen tahsil edilemez.

5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu'nun 22'nci maddesi 'geçiş hakkı'nın kapsamını, 25'inci maddesi ise işletmeci ile geçiş hakkı sağlayıcısının bu konuda anlaşma yapabileceğini düzenler. Bu çerçeve, 655 sayılı KHK'ye dayanan 'Sabit ve Mobil Haberleşme Altyapısı veya Şebekelerinde Kullanılan Her Türlü Kablo ve Benzeri Gerecin Taşınmazlardan Geçirilmesine İlişkin Yönetmelik' ile somutlaştırılmıştır: bu Yönetmelik, geçiş hakkına ait ücretlerin tahsiline taşınmazın sahibi veya taşınmaz üzerinde hak sahibi olanların yetkili olduğunu, 01.01.2014'ten itibaren geçerli bir Geçiş Hakkı Ücret Tarifesi belirlediğini ve bu tarifenin her mali yıl başında Yurt İçi Üretici Fiyatları Endeksi (Yi-ÜFE) oranında güncelleneceğini hükme bağlar. Yani işletmeciler, elektronik haberleşme altyapısını kurmak/bakımını yapmak için kamu veya özel mülkiyet alanlarından geçtiklerinde, bu Yönetmelik'teki tarifeyi esas alarak geçiş hakkı sağlayıcısına (burada belediyeye) ücret ödemek zorundadır.

Bir Sayıştay bulgusunda tespit şöyledir: 'Belediye mücavir alanı içinde kalan sabit ve mobil haberleşme altyapısı veya şebekelerinde kullanılan her türlü kablo ve benzeri gerece ilişkin geçiş hakkı ücretlerinin tahsil ve takibinin yapılmadığı görülmüştür.... Belediye mücavir alanı içinde kalan... geçiş hakkı ücretlerine Belediye Meclisinde belirlenen Gelir Tarifesinde yer verilmemiştir.' İdarenin cevabı, gerekli işlemlere başlandığını ama henüz sonuçlandırılmadığını belirtmiştir. Sayıştay'ın sonuç değerlendirmesi net: 'Belediye tarafından mevzuatta tavan olarak belirtilen miktarlara da riayet edilmek suretiyle geçiş hakkı talep eden telekomünikasyon firmalarından tahsil edilmek üzere geçiş hakkı ücreti belirlenmesi ve bu ücretlerin... tahsil edilmesi gerekmektedir.'

Analiz: (1) Bu bulgu, tatil günü çalışma ruhsat harcı ve otopark bedelinde görülen 'tarifede unutulan kalem' örüntüsünün büyükşehir/ilçe ölçeğindeki bir başka örneğidir (bkz. tatil-gunlerinde-calisma-ruhsat-harci-tarifede-yok): kanunda ve yönetmelikte tarif edilmiş, tavanı ve güncelleme mekanizması (Yi-ÜFE) net bir gelir kalemi, salt belediye meclisinin gelir tarifesine dahil edilmediği için hiç işletilmemiştir. (2) Bu kalemin özellikle dikkat çekici yanı, mükelleflerinin (telekomünikasyon işletmecileri) büyük, kurumsal ve tespiti kolay şirketler olmasıdır, bireysel mükelleflerin taranması gereken diğer harçların aksine, burada kaç işletmecinin belediye sınırlarından geçtiği il/ilçe genelinde nispeten kolay tespit edilebilir bir bilgidir. (3) Tarifenin yıllık Yi-ÜFE güncellemesine tabi olması, bu kalemin bir kez belirlenip unutulacak bir tarife değil, her yıl yeniden hesaplanması gereken dinamik bir gelir kaynağı olduğunu gösterir; tarifeye ilk kez eklenirken bu güncelleme mekanizmasının da kurulması gerekir. (4) Geçiş hakkı ücretinin tavanının Yönetmelik'te belirlenmiş olması, belediyenin kendi başına keyfi bir rakam belirleyemeyeceğini, ancak bu tavana kadar (ve tavanı aşmadan) bir ücret talep edebileceğini gösterir.

Yapılacaklar:
1. Belediye mücavir alanı içinde telekomünikasyon altyapısı bulunan işletmecileri (kablo, direk, saha dolabı gibi fiziksel varlıkları üzerinden) tespit edip bir envanter oluşturun.
2. Yönetmelik'teki Geçiş Hakkı Ücret Tarifesi'ni esas alarak, güncel Yi-ÜFE oranıyla hesaplanmış bir geçiş hakkı ücretini Belediye Meclisi'nin gelir tarifesine ekleyin.
3. Tespit edilen işletmecilerle geçiş hakkı anlaşmaları yaparak, geçmiş dönem için de tahsilat imkanını (varsa zamanaşımı sınırları içinde) değerlendirin.
4. Bu tarife kalemini her mali yıl başında Yi-ÜFE oranında güncelleyen bir rutin oluşturun.

Uygulama önerisi: Telekomünikasyon işletmecilerinin belediye mücavir alanından geçen altyapısı için ödemesi gereken geçiş hakkı ücreti, kanunda ve yönetmelikte tarif ve tavanıyla birlikte hazır bir gelir kalemidir; belediye meclisinin gelir tarifesine eklenmediği sürece bu kalem fiilen hiç tahsil edilemez. Denetçinin ölçüsü nettir: belediye, mücavir alanından geçen her türlü haberleşme kablosu ve benzeri gereç için, Yönetmelik'teki tavana uygun bir geçiş hakkı ücretini tarifesine eklemek ve işletmecilerden tahsil etmek zorundadır.