Kamu İhale Kurumu'ndan alınan istisna onayı sadece çöp toplama araçlarını kapsıyorsa binek otomobil bu onayla mı kira...

Bu, Kamu İhale Kurumu'ndan alınan bir istisna onayının genel bir 'ihalesiz alım hakkı' değil, onayda tek tek sayılan faaliyetlerle sınırlı (tahdidi) bir izin olduğunu, bu sınırın dışına çıkan her alımın ihale mevzuatına tabi olmaya devam ettiğini gösteren bir bulgudur.

4734 sayılı Kanun, kuruluşların ticari/sınai faaliyetleri çerçevesinde doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, belirli bir parasal eşiği (2023 için 66.224.498,00 TL) aşmayan alımlarını Kanun'dan istisna tutar. Ancak bu istisna otomatik değildir: Kamu İhale Genel Tebliği'nin 4.3'üncü maddesi, kuruluşların istisnadan yararlanabilmesi için Kamu İhale Kurumu'na başvurup hangi faaliyetlerin istisna kapsamında olduğunu belirten bir onay almasını şart koşar. Şirket bu süreci işletmiş ve 08.08.2019 tarihli onayı almıştır, ancak bu onayda araç kiralama hizmeti, parantez içi bir hükümle 'çöp toplama, katı atık toplama ve ambalaj atığı toplama' ile tahdidi (sınırlı sayma) olarak kapsanmıştır; yani onay, 'araç kiralama' diye genel bir başlık değil, bu üç faaliyetle sınırlı bir izin vermiştir.

Bir Sayıştay bulgusunda ihlal şöyle tespit edilmiştir: 'İstisna kapsamında yapılan araç kiralama hizmet alımına ilişkin dosyanın incelenmesinde, alınan hizmette Kamu İhale Kurumu tarafından onaylanan istisna listesindeki hizmetlere ilişkin olmayan araçlar (binek otomobil, kapalı kasa kamyonet) bulunduğu gibi... yine listedeki belirtilen hizmetin dışında parkların ve yeşil alanların bakım onarımı ve korunmasını sağlamak üzere kullanılacağı özellikle belirtilmiştir. Ancak bu hususlara karşın hizmetin ihale yapılmaksızın istisna hükümleri kapsamında gerçekleştirildiği görülmüştür.'

Analiz: (1) Bu bulgudaki ihlal iki katmanlıdır: birincisi araç türü bazında (binek otomobil ve kapalı kasa kamyonet, onaydaki 'çöp/katı atık/ambalaj atığı toplama' araçları kategorisine hiç girmez), ikincisi kullanım amacı bazında (bazı araçların park-bahçe bakımında kullanılacağının açıkça belirtilmiş olması, yani bunun bir yorum farkı değil, bilinçli bir kapsam genişletmesi olduğunu gösterir). (2) 'Özellikle belirtilmiş olması' ifadesi önemlidir: idare, bu araçların istisna listesindeki faaliyetler dışında kullanılacağını sözleşme/ihtiyaç belgesinde zaten yazmıştır, yani kapsam dışına çıkıldığı idarenin kendi belgelerinde açıkça görülmektedir, gizli veya belirsiz bir durum değildir. (3) Bu bulgu, doğrudan temin limitinin altında kalmak için işin parçalara bölünmesiyle aynı ailededir (bkz. tek-isin-36-parcaya-bolunerek-dogrudan-temin-yapilmasi): ikisinde de idare, ihale mevzuatının normal kurallarından muaf tutan dar bir istisnayı, o istisnanın kapsamını fiilen genişleterek kötüye kullanmıştır. (4) İstisna onayının belirli bir parasal eşikle sınırlı olması da hatırlatılmalıdır: onay kapsamı dışına taşan alımlar sadece 'yanlış istisna türü' değil, doğrudan 4734 sayılı Kanun'un genel hükümlerine (ihale zorunluluğu) tabi hale gelir.

Yapılacaklar:
1. Mevcut araç kiralama sözleşmesini gözden geçirip, istisna onayındaki üç faaliyet (çöp/katı atık/ambalaj atığı toplama) dışında kullanılan tüm araçları tespit edin.
2. Bu araçların hizmetini, 4734 sayılı Kanun'un genel hükümlerine göre (açık ihale veya uygun usul) yeniden ihaleye çıkararak mevzuata uygun hale getirin.
3. Şirket personeline ve satın alma birimine, istisna onayının kapsamının onayda sayılan faaliyetlerle sınırlı olduğunu ve bu sınırın genişletilemeyeceğini hatırlatan bir iç yazı gönderin.
4. Gelecekte istisna kapsamında yapılacak her alım öncesinde, alımın onay belgesindeki faaliyet tanımına birebir uyup uymadığını kontrol eden bir ön onay adımı ekleyin.

Uygulama önerisi: Kamu İhale Kurumu'ndan alınan istisna onayı, kuruluşun tüm alımlarını ihaleden muaf tutan genel bir belge değil, onayda tek tek sayılan faaliyetlerle sınırlı, tahdidi bir izindir. Denetçinin ölçüsü nettir: istisna onayında sayılmayan bir araç türü veya kullanım amacı, o onayın kapsamına giremez, bu tür alımlar 4734 sayılı Kanun'un genel hükümlerine göre ihale edilmek zorundadır.