29 Ekim'de açık kalan işyerlerine hiç ruhsat verilmezse tatil günü çalışma harcı nasıl tahsil edilir?

Bu, tarifede kalemin bulunmasından farklı bir eksikliktir: burada harcın hukuki dayanağı ve muhtemelen tarifesi mevcut olsa bile, harcın doğuşunu tetikleyen idari işlem (ruhsat verme) hiç yapılmadığı için tahsilat da hiç başlamamıştır, sorun tarifede değil, uygulamanın kendisindedir.

2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun'a göre 29 Ekim (28 Ekim saat 13.00'ten itibaren) ulusal bayramdır. 2017'de 7033 sayılı Kanun'la 394 sayılı Hafta Tatili Hakkında Kanun tamamen yürürlükten kaldırılmış ve bu değişiklikle 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 58'inci maddesindeki 'Hafta tatili ve ulusal bayram günlerinde çalışmaları belediyelerce izne bağlı işyerlerine ruhsat verilmesi' ifadesi sadeleştirilerek yalnızca 'Ulusal bayram günlerinde' çalışmaları izne bağlı işyerlerine ruhsat verilmesi harca tabi tutulmuştur. 59'uncu madde ise bu harcın mükellefini net tanımlar: 'kendisine çalışma ruhsatı verilen işyerleri.' Bu tanım kritik bir mekanizma kurar, harç, işyerinin fiilen açık kalmasından değil, kendisine ruhsat verilmesinden doğar; dolayısıyla belediye ruhsat vermediği sürece harç da tahakkuk etmez.

Bir Sayıştay bulgusunda tespit tam olarak bu boşluğu işaret eder: 'İdarenin kendi sorumluluk alanı içerisinde ulusal bayram günlerinde faaliyet gösteren işyerleri bulunmasına rağmen bu işyerlerinden tatil günlerinde çalışma ruhsat harcının tahsil edilmediği görülmüştür.... Yapılan incelemelerde belediye sınırları içerisinde ulusal bayram günlerinde faaliyette bulunan herhangi bir işyerine tatil günlerinde çalışma ruhsatı verilmediği tespit edilmiştir.' Sonuç: 'İdare tarafından söz konusu günlerde faaliyette bulunan işyerleri için gerekli ruhsatlandırma işlemlerinin yapılmaması Tatil Günlerinde Çalışma Ruhsatı Harcı tahsilatının yapılamamasına ve İdarenin gelir kaybına uğramasına sebep olmuştur.'

Analiz: (1) Bu bulgu, aynı harcın başka bir belediye örneğinde görülen 'tarifede hiç yer almaması' halinden hukuki olarak farklıdır (bkz. tatil-gunlerinde-calisma-ruhsat-harci-tarifede-yok): orada harç kalemi meclis tarifesine hiç girmemişti, burada ise harcı doğuran idari işlem (ruhsatlandırma) hiç yapılmamıştır, ikisi de aynı sonuca (gelir kaybı) varır ama farklı bir sürecin eksik kalmasından kaynaklanır; biri bütçe hazırlığı, diğeri Zabıta/Ruhsat biriminin saha uygulamasıdır. (2) 'Herhangi bir işyerine ruhsat verilmemesi' ifadesi, sorunun bazı işyerlerinin gözden kaçmasından değil, sürecin hiç işletilmediğinden kaynaklandığını gösterir, belediye, 29 Ekim'de kimin açık kaldığını tespit edip ruhsatlandırma yapan bir mekanizma kurmamıştır. (3) Bu, aynı zamanda bir denetim eksikliğidir: ulusal bayramda açık kalan işyerleri zaten kamuya görünürdür (müşteri kabul ediyor, tabelası açık); bunların tespiti karmaşık bir araştırma gerektirmez, sadece Zabıta'nın bayram günü bir tur atıp kayıt tutmasını gerektirir. (4) Harcın küçük bir kalem olması (yılda bir gün, sınırlı sayıda işyeri), bu sürecin kurulmasının maliyetinin de düşük olduğunu, dolayısıyla ihmalin öncelik sıralaması meselesi olduğunu gösterir.

Yapılacaklar:
1. Zabıta biriminin her yıl 28-29 Ekim'de belediye sınırları içinde açık kalan işyerlerini tespit edip listeleyen bir saha çalışması yapmasını standart hale getirin.
2. Tespit edilen işyerlerine Tatil Günlerinde Çalışma Ruhsatı verme sürecini işletip, bu ruhsat karşılığında 2464 sayılı Kanun'a göre harç tahakkuk ettirin.
3. Bu harcın tarifede güncel ve doğru şekilde yer aldığını (önceki örnekteki eksiklik burada tekrarlanmasın diye) ayrıca teyit edin.
4. Diğer ulusal bayram günlerinde (varsa) benzer uygulamayı sürdürerek yıllık bir rutine dönüştürün.

Uygulama önerisi: Tatil günlerinde çalışma ruhsatı harcı, işyerinin fiilen açık kalmasıyla değil, belediyenin o işyerine ruhsat vermesiyle doğar; belediye ruhsatlandırma sürecini hiç işletmezse, açıkça görünür bir ekonomik faaliyet olsa bile harç hiç tahakkuk etmez. Denetçinin ölçüsü nettir: ulusal bayram günlerinde faaliyet gösteren işyerleri tespit edilip ruhsatlandırılmak ve karşılığında harç tahsil edilmek zorundadır, tespit ve ruhsatlandırma yapılmadığı sürece bu gelir kalemi fiilen hiç işletilmemiş olur.