Trafik tescilinde kayıtlı bir ambulans, otobüs ve traktörler belediyenin kendi envanterinde hiç yoksa bu araçlara ne...

Bu, idarenin resmi olarak sahibi göründüğü 11 ayrı taşıtın akıbetinin tamamen bilinmediği, dolayısıyla bunların kaybolmuş, kullanılamaz hale gelmiş veya usulsüz şekilde elden çıkarılmış olma ihtimallerinin hiçbirinin araştırılmadığı, ölçek olarak ciddi bir taşınır yönetimi zafiyetidir.

5018 sayılı Kanun'un 8'inci maddesi kamu kaynaklarının hesap verilebilir şekilde yönetilmesini, 48'inci maddesi ise kamu mallarının edinme, kullanma ve elden çıkarma işlemlerinin dahi mevzuata uygun ve verimlilik ilkesine göre yapılmasını, aksi halde doğacak zarardan yetkililerin sorumlu olmasını öngörür. Taşınır Mal Yönetmeliği'nin 5'inci maddesi bu sorumluluğu somutlaştırır: harcama yetkilileri taşınırların edinilmesi, kullanılması ve kontrolünden sorumludur; kasıt, kusur veya ihmal sonucu kaybolan taşınırlar için ilgililerden tazmin işlemi başlatılır ve gerekli özenin gösterilmemesi nedeniyle taşınırın yok olması Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik kapsamında değerlendirilir. Ayrı bir teknik boyut olarak, Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 39'uncu maddesi, ekonomik ömrünü tamamlamış araçların hurdaya çıkarılması için belirli bir usul öngörür: bu, sahibinin dilekçesiyle başlayan, vergi/ceza borcu bulunmadığına dair belge ibrazını gerektiren resmi bir işlemdir, yani bir aracın envanterden 'sessizce' düşmesi mevzuata uygun bir yol değildir.

Bir Sayıştay bulgusunda tespit somuttur: 'Kamu İdaresinin taşıtlarına ilişkin envanter kayıtları ile İlçe Emniyet Müdürlüğü trafik tescil kayıtlarının karşılaştırılması sonucunda 1 ambulans, 1 otobüs, 2 adet traktör ve 5 adet mobilet, 2 adet motosikletin trafik tescil kayıtlarında olmasına karşın Kamu İdaresinin envanterinde mevcut olmadığı görülmüştür.' Sayıştay bunun sonucunu açıkça kamu zararı potansiyeline bağlar: 'söz konusu taşıtların akıbetinin belirlenmesi, kayıp ve kötüye kullanılmasından sorumlu olanların t[espit edilmesi gerekir]'.

Analiz: (1) Bu bulgu, iki aracın envanterde eksik olduğu daha küçük ölçekli bir örneğin (bkz. belediye-adina-tescilli-tasitlarin-envanterde-olmamasi) çok daha büyük ve çeşitli bir versiyonudur: burada 11 farklı taşıt, farklı kategorilerde (acil sağlık hizmeti aracı, toplu taşıma aracı, tarım aracı, iki tekerlekli araçlar) eksiktir, bu çeşitlilik, sorunun tek bir departman veya tek bir taşıt türüyle sınırlı olmadığını, idarenin genelinde taşıt takibinin zayıf olduğunu gösterir. (2) Bir ambulansın ve bir otobüsün envanterde bulunmaması özellikle kritiktir: bunlar aktif kamu hizmeti sunan (acil sağlık, toplu taşıma) yüksek değerli araçlardır; bunların akıbetinin bilinmemesi, hem mali hem de hizmet sürekliliği açısından ciddi bir soru işaretidir, araç hala kullanılıyor mu, hangi amaçla, kimin sorumluluğunda? (3) Yönetmeliğin hurdaya çıkarma usulünün varlığı, bir aracın meşru şekilde elden çıkarılmasının her zaman resmi bir iz bırakması gerektiğini gösterir; envanterden sessizce düşmüş bir aracın böyle bir resmi sürecin sonucu olmama ihtimali, konuyu 'akıbeti bilinmeyen' kategorisine sokar. (4) Sorumluların tespiti çağrısı, bu eksikliğin sadece kayıt düzeltmesiyle kapatılamayacağını, ihmal veya kötüye kullanım şüphesi varsa disiplin/hukuki sürecin de işletilmesi gerektiğini gösterir.

Yapılacaklar:
1. Trafik tescil kayıtlarında olup envanterde bulunmayan 11 taşıtın her biri için ayrı ayrı fiili durum araştırması yapın: araç fiziken var mı, kimin elinde, hangi amaçla kullanılıyor?
2. Araçlar fiilen mevcutsa usulüne uygun şekilde envantere yeniden kaydedin; kullanılamaz durumdaysa Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 39'uncu maddesine göre resmi hurdaya çıkarma sürecini başlatın.
3. Araçlar bulunamıyorsa, Taşınır Mal Yönetmeliği ve Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik kapsamında sorumluların tespiti ve tazmini için işlem başlatın.
4. Noter/trafik tescil kayıtları ile idarenin kendi taşınır envanterini yılda en az bir kez karşılaştıran kalıcı bir kontrol sürecine geçin.

Uygulama önerisi: İdare adına tescilli bir taşıtın envanterde hiç görünmemesi, o taşıtın ya kaybolduğu ya kötüye kullanıldığı ya da usulsüz biçimde elden çıkarıldığı anlamına gelebilir ve bu üç ihtimalin hiçbiri araştırılmadan bırakılamaz. Denetçinin ölçüsü nettir: trafik tescilinde adına kayıtlı her taşıt için idare, o taşıtın fiili durumunu ve envanterdeki karşılığını gösterebilmek zorundadır, gösteremiyorsa, taşıtın akıbeti ve sorumluların tespiti derhal araştırılmalıdır.