Personel şirketi sözleşmesine "itiraz olmazsa kendiliğinden uzar" maddesi eklenirse sözleşme süresi sınırı aşılmış ol...

Bu, kısa süreli başlayan bir sözleşmeye eklenen bir otomatik uzama maddesinin, mevzuatın kesin olarak koyduğu azami süre sınırlarını (üç yıl / seçim sonrası altıncı ay) fiilen ve sessizce aştığı bir bulgudur, sözleşme metninde tek bir cümle, yıllarca süren bir hukuka aykırılığın kaynağı olabilir.

Bu alanda birden fazla kanun aynı yönde üst sınır koyar: 5018 sayılı Kanun'un 28'inci maddesi, sürekli nitelikli hizmet alımlarında (4734 sayılı Kanun'un 62/e bendi kapsamındakiler) yüklenme süresinin üç yılı geçemeyeceğini; 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 61'inci maddesi belediye bütçesinin azami üç yıllık (mali yıl + izleyen iki yıl) hazırlanabileceğini; aynı Kanun'un 67'nci maddesi ise park-bahçe bakımı, temizlik, güvenlik gibi sayılan hizmetlerin ilk mahalli idareler genel seçimini izleyen altıncı ayın sonunu geçmeyecek şekilde ihaleyle üçüncü şahıslara gördürülebileceğini düzenler. Bu üç hüküm birlikte okunduğunda net bir sonuç çıkar: bir belediye, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımında ne üç yılı ne de bir sonraki mahalli seçimin altıncı ayını aşan bir yükümlülük altına giremez, hangisi önce gelirse o sınırlayıcıdır.

Bir Sayıştay bulgusunda somut mekanizma şöyle tespit edilmiştir: 'Kamu İdaresi ile hissedarı olduğu belediye personel şirketi arasında imzalanan personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımına ilişkin sözleşme süresinin, üç yılı ve ilk mahalli idareler genel seçimlerini izleyen altıncı ayın sonunu geçecek şekilde belirlendiği görülmüştür.' İncelenen sözleşmenin kendisi 30.06.2022 tarihli olup işe başlama 01.07.2022, bitiş 31.12.2022 olarak (altı aylık) yazılmıştır, ancak sözleşmeye 'Yasal düzenlemeler dahilinde ve tarafların itirazı olmadığı ve sözleşmede hiçbir değişiklik yapılmadan sözleşme süresi kendiliğinden uzar' hükmü eklenmiştir. Sayıştay'ın vardığı sonuç açıktır: 'belediyelerce üç yılı ve 31 Mart 2024 tarihli mahalli idareler genel seçimini izleyen altıncı ayın sonunu geçecek şekilde gelecek yıllara yaygın bir yüklenim altına girilmesine imkan bulunmamaktadır.'

Analiz: (1) 'Kendiliğinden uzama' maddesi, hukuken sözleşmenin yeni bir süre için yeniden kurulması anlamına gelmez; taraflar arasında yeniden görüşülmemiş, meclis/encümen kararına yeniden konu edilmemiş bir ilişkinin sessizce devam etmesidir, bu, mevzuatın öngördüğü periyodik gözden geçirme (yeni ihale, yeni sözleşme şartları, güncel bütçe onayı) mekanizmasını fiilen devre dışı bırakır. (2) Altı aylık bir sözleşmenin bu madde sayesinde yıllarca kesintisiz sürmesi, kısa süreli başlangıcın aslında bir görünüşten ibaret olduğunu, tarafların baştan uzun süreli bir ilişki kurmayı amaçladığını ama bunu mevzuata uygun (üç yıl/seçim sınırına tabi, yeniden ihale gerektiren) bir çerçevede değil, otomatik uzama kurgusuyla yaptığını gösterir. (3) Bu bulgu, tarife/oranın meclis yerine başkan tarafından belirlendiği asansör muayene bulgusuyla yapısal bir benzerlik taşır (bkz. asansor-muayene-ucreti-oraninin-meclis-karari-olmadan-belirlenmesi): ikisinde de mevzuatın öngördüğü periyodik/yetkili karar alma süreci, sözleşme metnindeki bir hükümle fiilen atlanmıştır. (4) 31 Mart 2024 mahalli seçimlerinin geçmiş olması, bu sözleşmenin -otomatik uzama maddesi aynen işletilirse- artık kesin olarak hukuka aykırı hale geldiğini gösterir; bu nedenle düzeltme aciliyet taşır.

Yapılacaklar:
1. Mevcut sözleşmedeki 'kendiliğinden uzama' hükmünü derhal yürürlükten kaldırıp sözleşmeyi somut bir bitiş tarihine bağlayın.
2. Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımını, 5393 sayılı Kanun'un 67'nci maddesindeki süre sınırına (bir sonraki mahalli seçimin altıncı ayı) veya üç yıllık azami süreye uygun yeni bir sözleşmeyle yeniden kurun.
3. Hukuk İşleri birimine, tüm personel şirketi ve hizmet alımı sözleşmelerinde otomatik uzama maddesi olup olmadığını tarattırıp benzer hükümleri temizleyin.
4. Sözleşme sürelerini takip eden bir takvim oluşturarak, süre dolmadan yeterince önce yeniden ihale/sözleşme sürecini başlatan bir erken uyarı mekanizması kurun.

Uygulama önerisi: Bir sözleşmenin kısa görünen başlangıç süresi, içine yerleştirilmiş bir otomatik uzama maddesiyle fiilen sınırsız hale getirilebilir; ancak bu, mevzuatın koyduğu azami süre sınırlarını (üç yıl, seçim sonrası altıncı ay) ortadan kaldırmaz. Denetçinin ölçüsü nettir: personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı sözleşmeleri, otomatik uzama maddesiyle dahi olsa, üç yılı ve bir sonraki mahalli idareler genel seçimini izleyen altıncı ayın sonunu aşacak şekilde yürürlükte kalamaz.