Balıkçı barınağı ücreti tekne boyuna göre kademeli değil, tek bir maktu tutar olarak belirlenirse ne olur?

Bu, balıkçı barınağı ücretinin, mevzuatın öngördüğü çok boyutlu ve kademeli hesaplama tablosu yerine, tüm gemi/tekneler için aynı olan tek bir maktu tutara indirgenmesi ve bu basitleştirmenin hem hukuka aykırı hem de gelir kaybına yol açan bir uygulama olduğu bir bulgudur.

Balıkçı Barınakları Yönetmeliği'nin 11'inci maddesi, barınma ve ürün boşaltma ücretinin nasıl belirleneceğini tarif eder: il müdürlüğü ve barınak işletmecisi, barınağın sınıfı, gemilerin büyüklüğü, motor gücü, av araç-gereç kapasitesi ve avlanma tipi gibi özellikleri dikkate alarak ücreti Yönetmelik'in Ek-2'sinde belirtilen esaslara göre hesaplar; bu tarife valilik onayından sonra bir yıl geçerli olur ve sonraki yıllarda Üretici Fiyat Endeksi'ne göre güncellenir. Ek-2'nin kendisi, tek bir sayı değil, dört ayrı tablo ve her tabloda tekne boyuna göre 10'a yakın kademe içerir: balıkçı gemileri barınma ücreti, balıkçı gemileri ürün boşaltma ücreti, balıkçı gemileri dışındaki gemilerin (yat, kotra, akaryakıt ikmal gemisi, duba/mavna vb.) barınma ücreti ve başka amaçla (bakım-boya, kışlama) barınma ücreti, her biri günlük/haftalık/aylık/yıllık ayrı tutarlarla. 12'nci madde ayrıca tahsilat usulünü de düzenler: barınma ücreti geminin barındığı süreye göre ödenir, kooperatif/birlik üyesi olmayanlardan bir haftadan fazla barınmada ücretin %50'si peşin alınır; kamu kurumlarının kontrol/sağlık gemilerinden ise ücret alınmaz.

Bir Sayıştay bulgusunda tespit şöyledir: 'Belediyenin hesap ve işlemlerinin incelenmesi sonucunda, balıkçı barınağı ücret tarifesinin mevzuatın öngördüğü şekilde hesaplanmadığı ve hatalı olarak Belediyenin 2024 yılı vergi, resim, harç ve ücret tarifesinde maktu ve tek meblağ olarak belirlendiği tespit edilmiştir. Ayrıca ücret tahsilatında da etkin bir uygulamanın bulunmadığı ve Belediyenin zabıta personeli' (tahsilat sürecinde etkin rol almadığı anlaşılmaktadır).

Analiz: (1) Yönetmelik'in tekne boyuna ve tipine göre kademeli bir tarife öngörmesinin nedeni açıktır: 6 metrelik bir tekne ile 40 metrelik bir gemi aynı barınma alanını, aynı süreyi ve aynı hizmeti kullanmaz, maktu tek tutar, büyük tekneler için düşük, küçük tekneler için nispeten yüksek bir ücrete yol açarak hem adaletsiz hem de idare için gelir kaybına neden olan bir sonuç doğurur. (2) 'Ürün boşaltma ücreti' ile 'barınma ücreti'nin ayrı kalemler olması da (barınmayan ama karaya ürün çıkaran gemilerden de ayrı ücret alınması) tek bir maktu tutarla karşılanamaz, maktu tarife bu ayrımı da ortadan kaldırmış olabilir. (3) Ücret tahsilatında 'etkin bir mekanizma' bulunmaması, doğru hesaplanmış olsa bile bir tarifenin fiilen tahsil edilemeyeceğini gösterir, bu, tarife hatasından bağımsız, ayrı bir uygulama zafiyetidir; iki sorun birlikte, barınaktan beklenen gelirin hem yanlış hesaplanıp hem de eksik toplandığı bir tabloya işaret eder. (4) Bu bulgu, otopark bedelinde ve ilan-reklam vergisinde görülen 'yanlış tarife sınıfından hesaplama' örüntüsüyle aynı ailededir (bkz. reklam-mobilyalari-yanlis-vergi-siniflandirmasi): üçünde de mevzuatın öngördüğü çok kademeli/çok boyutlu bir tarife, idare tarafından tek bir basitleştirilmiş rakama indirgenerek hem hukuka aykırılık hem de gelir kaybı yaratılmıştır.

Yapılacaklar:
1. Balıkçı barınağı ücret tarifesini, Yönetmelik'in Ek-2'sindeki dört tablo ve tekne boyu kademelerine uygun şekilde yeniden hesaplayıp valilik onayına sunun.
2. Barınma ücreti ile ürün boşaltma ücretini ayrı kalemler olarak tarifeye işleyin; kamu kurumlarına ait kontrol/sağlık gemilerinin muafiyetini de tarifeye not edin.
3. Barınaktaki her geminin boyu, tipi ve barınma süresini kayıt altına alan bir tahsilat/takip sistemi kurun; bir haftadan fazla barınan gemilerden %50 peşinat alınmasını sağlayın.
4. Yeni tarifeyi her yıl Üretici Fiyat Endeksi artış oranına göre güncelleyip barınak idare binasında ilan edin.

Uygulama önerisi: Balıkçı barınağı ücreti, tüm gemiler için aynı olan tek bir rakam değil, geminin boyuna, tipine ve barınma süresine göre mevzuatta ayrıntılı olarak tarif edilmiş kademeli bir hesaplamadır. Denetçinin ölçüsü nettir: barınma ve ürün boşaltma ücretleri Yönetmelik'in Ek-2'sindeki tablolara göre hesaplanmak ve etkin bir mekanizmayla tahsil edilmek zorundadır, maktu tek bir tutar bu hesaplamanın yerine geçemez.