Cami, çeşme ve mezarlıkta kullanılan su hiç sayaçtan geçmiyorsa idare ne kadar su tüketildiğini nasıl bilir?

Bu, bedelsiz su kullanımının hem ölçülmesi hem de yetkilendirilmesi gereken iki ayrı şartının ikisinin birden eksik olduğu, dolayısıyla idarenin kendi tasarrufundaki yapılarda ne kadar su tüketildiğini bilmediği bir bulgudur.

İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği Teknik Usuller Tebliği'nin 36'ncı maddesi, bedelsiz su kullanımının ücretsiz olması onun ölçülmeyeceği anlamına gelmez ilkesini net koyar: 'Bedelsiz su kullanan abonelerden ibadethaneler, halk çeşmeleri ve kamu kurumları tarafından kullanılan sular sayaçtan geçirilir. Bu sayaçlar zaman aralıklarıyla okunur ve sürekli takip edilir' ve 'Bedelsiz su kullanıp abone olmayanlar için abonelik tesis edilir.' Ayrı bir konu olan 'kimlerin bedelsiz su kullanabileceği' ise 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15'inci maddesinde düzenlenir: belediyeler meclis kararıyla mabetlere, eğitim kurumlarına, yurtlara, hastanelere ve cemevlerine indirimli veya ücretsiz su verebilir, yani bedelsizlik otomatik değil, meclisin ayrıca karar vermesi gereken bir istisnadır.

Bir Sayıştay bulgusunda her iki eksiklik birlikte tespit edilmiştir: 'Belediyeye ait 7 adet yapı (çeşme, pazar yeri, saat kulesi, hamam, dükkan), 2 adet mezarlık, 4 adet park bahçe, 14 adet camide kullanılan suyun ne kadar olduğunu ölçen su sayacının bulunmadığı, abonelik işlemlerinin yapılmadığı ve kullanılan suyun ücretsiz olacağına dair herhangi bir meclis kararının olmadığı görülmüştür.' Sayıştay'ın vurgusu şudur: 'Belediyece su ücretine ilişkin tahakkuk yapılmasa da tüketilen suyun miktarının belirlenmesi için sayaçların bulunması ve belli periyotlarla okunması ile su tüketimine ilişkin verilerin elde edilmesi sağlanacaktır.'

Analiz: (1) Bu bulgu, 'ücretsiz olması gereken bir kullanım ölçülmemelidir' yanılgısını doğrudan çürütür, sayaç takmak bir ücretlendirme aracı değil, öncelikle bir tüketim verisi aracıdır; idare para almasa bile ne kadar su tükettiğini bilmek zorundadır, çünkü bu bilgi olmadan hem şebeke planlaması hem de israfın tespiti mümkün değildir. (2) Meclis kararının eksikliği, bedelsizliğin hukuki dayanağının da olmadığı anlamına gelir, mevcut durumda bu yerler ne resmi olarak 'ücretsiz kullanım' kategorisinde ne de 'tahakkuk yapılan abone' kategorisindedir; hukuki bir boşlukta, gayri resmi bir şekilde tüketim yapılmaktadır. (3) 27 farklı noktanın (7 yapı, 2 mezarlık, 4 park, 14 cami) hiçbirinde sayaç olmaması, bu eksikliğin tek bir gözden kaçma değil, belediyenin kendi tasarrufundaki tüm yapılarda su tüketimini izleme alışkanlığının hiç bulunmadığını gösterir. (4) Bu bulgu, akaryakıt istasyonunda otomasyon eksikliğiyle aynı yapısal soruna işaret eder (bkz. akaryakit-istasyonunda-otomasyon-sistemi-bulunmamasi): ikisinde de idarenin kendi tükettiği bir kaynağın (su, yakıt) miktarını izleyecek temel bir ölçüm altyapısı kurulmamıştır, kamu kaynağı yönetiminin en temel adımı olan 'ne kadar tüketiliyor' sorusuna cevap verilememektedir.

Yapılacaklar:
1. Belediyeye ait tüm yapı, mezarlık, park ve camilerdeki su kullanım noktalarına su sayacı taktırın.
2. Bu noktalar için resmi abonelik işlemlerini tesis edin, sayaçların düzenli aralıklarla (Yönetmelik gereği periyodik) okunmasını sağlayın.
3. Ücretsiz/indirimli su verilmesi istenen yerler (cami, mezarlık vb.) için 5393 sayılı Kanun'un 15'inci maddesine göre Belediye Meclisi'nden resmi bir karar alın.
4. Sayaç verilerini düzenli olarak izleyerek anormal tüketim artışlarını (olası kaçak/arıza göstergesi) erken tespit eden bir raporlama sistemi kurun.

Uygulama önerisi: Bir su kullanımının bedelsiz olması, o kullanımın ölçülmeyeceği veya hukuki dayanaktan yoksun kalacağı anlamına gelmez; ikisi de ayrı ayrı sağlanması gereken şartlardır. Denetçinin ölçüsü nettir: idarenin tasarrufundaki her yapıda kullanılan su sayaçtan geçirilip düzenli izlenmek, bedelsiz kullanım ise ayrıca meclis kararına dayanmak zorundadır, sayaç ve meclis kararı olmadan sürdürülen bir kullanım, ne ölçülebilir ne de hukuki bir zemine oturur.