Park alanına 200 metrekarelik düğün salonu veya kültür merkezi yapılabilir mi?

Bu, park alanlarına yapılabilecek yapıların encümen kararıyla serbestçe belirlenebileceği değil, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin sayılı ve ölçülü sınırları içinde kalması gerektiği yanılgısından kaynaklanan bir bulgudur.

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 19'uncu maddesinin (c) fıkrası, park alanlarında encümen kararıyla yapılabilecek yapıları tek tek sayarak ve ölçülerini vererek sınırlar: açık havuz, açık spor/oyun alanı, genel tuvalet, pergola, kameriye her zaman yapılabilirken; çay bahçesi, büfe, muhtarlık gibi yapılar ancak 1000 m² ve üzeri parklarda, ahşap veya hafif malzemeden, kat adedi 1'i, yüksekliği 4,50 metreyi, her birinin alanı 15 m²'yi ve toplamda park alanının %3'ünü aşmamak kaydıyla yapılabilir. Mescit, sağlık merkezi gibi daha büyük kullanımlar ise ancak 5.000-10.000 m² üzeri parklarda, yine %3'lük toplam taban alanı sınırı içinde ve muvakkat (geçici nitelikte) yapı ölçülerini aşmamak kaydıyla mümkündür. Yönetmeliğin 56'ncı maddesi ayrıca kamu kurumlarınca yapılacak yapıların, imar planında o maksada tahsis edilmiş olması ve avan projeye göre yapı ruhsatı alınması şartına bağlı olduğunu belirtir.

Bir Sayıştay bulgusunda somut ihlal şöyle tespit edilmiştir: 'Belediye sınırları içerisinde konu ile ilgili toplam 53 adet park alanının bulunduğu, bunların üzerindeki yapıların belediye kullanımında olduğu, yapıların betonarme ve taban alanlarının 15 m²'yi aştığı ve içerisinde... 200 m² üstü yapıların Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nde belirtilen yapılar içerisinde yer almadığı görülmektedir.' Tespit edilen yapılar arasında düğün salonu, bilim merkezi, gastronomi merkezi ve mutfağı, sivil toplum merkezi, mahalle evi, başkanlık sosyal tesisi gibi hem ölçek hem işlev bakımından Yönetmelik'te sayılan kategorilere girmeyen yapılar bulunmaktadır. Sonuç değerlendirmesi net: 'söz konusu yapılar mevzuata aykırılık teşkil etmekte olup, yeşil alanlar, mahalli halkın faydalandığı yerler olduğundan yapılaşmanın asgari düzeyde olması gerekmektedir.'

Analiz: (1) Bu bulguda üç ayrı sınır aynı anda aşılmıştır: malzeme sınırı (ahşap/hafif malzeme yerine betonarme), büyüklük sınırı (15 m² başına düşen sınırın çok üzerinde, 200 m²'yi aşan tekil yapılar) ve işlev sınırı (düğün salonu, bilim merkezi, sivil toplum merkezi gibi Yönetmelik'te park alanı için sayılmamış kullanımlar). Herhangi biri tek başına yeterli bir ihlal iken, üçünün birlikte gerçekleşmesi sorunun boyutunu büyütür. (2) Encümen kararıyla yapılabilecek yapıların Yönetmelik'te 'sayılı' olması, encümenin bu konuda serbest takdir yetkisi olmadığı, yalnızca sayılan kategoriler içinde ve verilen ölçülerle sınırlı bir uygulama yetkisine sahip olduğu anlamına gelir, encümen kararı, Yönetmelik'in çizdiği sınırın dışına çıkma yetkisi vermez. (3) Yeşil alanların 'mahalli halkın faydalandığı yerler' olarak nitelendirilmesi, bu sınırların estetik bir tercih değil, kentsel yaşam kalitesi ve kamu yararı gerekçesine dayandığını gösterir, her park alanına eklenen büyük ölçekli bir yapı, o alanın asıl işlevini (açık yeşil alan) daraltır. (4) 53 park alanının tamamının incelemeye konu olması ve içlerinden birden fazla örneğin bulunması, sorunun tek bir park veya tek bir yapı türüyle sınırlı olmadığını, ilçe genelinde yaygın bir uygulama olduğunu gösterir.

Yapılacaklar:
1. 53 park alanındaki tüm yapıları büyüklük, malzeme ve işlev açısından Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 19'uncu maddesindeki sınırlarla tek tek karşılaştıran bir envanter çalışması yapın.
2. Yönetmelik sınırlarını aşan yapılar için, mevzuata uygun hale getirme (küçültme, malzeme değişikliği) veya kaldırma seçeneklerini değerlendiren bir eylem planı hazırlayın.
3. Bundan sonra park alanlarına yapılacak her yapı için encümen kararı almadan önce, Yönetmelik'in 19'uncu maddesindeki büyüklük/malzeme/işlev sınırlarına uygunluğu İmar birimine ön kontrol ettirin.
4. Düğün salonu, kültür merkezi gibi büyük ölçekli sosyal tesis ihtiyaçları için park alanları yerine, imar planında bu amaca tahsis edilmiş ayrı parseller belirleyin.

Uygulama önerisi: Park alanlarına yapılacak yapılar, encümenin serbestçe belirleyebileceği bir liste değil, Yönetmelik'in büyüklüğe göre kademelendirilmiş ve sayılı olarak belirlediği kapalı bir kategori setidir. Denetçinin ölçüsü nettir: bir park alanındaki yapı, hem Yönetmelik'te sayılan işlev kategorilerinden birine girmek hem de o parkın büyüklüğüne göre belirlenen malzeme, kat, yükseklik ve toplam taban alanı sınırlarını aşmamak zorundadır, düğün salonu veya kültür merkezi gibi büyük ölçekli kullanımlar bu sınırların dışındadır.