Şartnamede "46 kişilik, 2007 model ve üzeri" yazan otobüs kiralamasında daha küçük ve eski araçlar teslim alınırsa ne...

Bu, muayene ve kabul sürecinin şartname şartlarını fiilen denetlemeden işletildiği ve şartlara uymayan bir edimin, hiçbir yaptırım uygulanmadan kabul edildiği durumdur.

Hizmet Alımları Muayene ve Kabul Yönetmeliği'nin 6'ncı maddesi, muayene ve kabul komisyonunun görevini net tanımlar: yüklenicinin gerçekleştirdiği işi inceleyip muayene etmek ve kabule engel bir durum bulunmadığı takdirde kabulü yapmaktır. 10'uncu madde bu sürecin iki olası sonucunu ayırır: kusur/noksanlıklar kabule engel değilse, bunlar tutanakta gösterilip tamamlama süresi verilir; kabule engel nitelikteyse ise kabul işlemi hiç yapılmaz, kusurların giderilmesi için süre tanınır ve durum yükleniciye bildirilir. Yani şartnameye aykırılık, otomatik olarak 'küçük bir kusur' sayılıp geçiştirilecek bir şey değildir, büyüklüğüne göre kabulü tamamen engelleyebilir.

Bir Sayıştay bulgusunda somut ihlal şöyle tespit edilmiştir: teknik şartname 'kullanılacak olan yolcu otobüsü asgari 46 kişilik, 2007 model ve üzeri olacaktır' şartını koymuşken, 'yapılan incelemeler neticesinde, teknik şartnamede 2007 model ve üzeri, 46 kişilik araç kiralanacağının belirtilmesine rağmen, kiralanan araçların büyük bir kısmının 2007 modelden daha düşük olduğu, yine bir kısmının ise 46 kişilikten daha az kapasiteye sahip olduğu tespit edilmiştir.' İdarenin savunması dikkat çekicidir: 'Eskişehir il sınırları içinde teknik şartnameye tam uygun otobüs sayısının sınırlı olması nedeniyle bazı durumlarda kısmen uygun araçların kabul edildiği' ifade edilmiştir, yani idare, piyasada yeterli uygun araç bulunmadığı için standardı fiilen düşürmüştür.

Analiz: (1) İdarenin 'piyasada yeterli uygun araç yok' savunması, şartnamenin kendisini değiştirmez, eğer piyasa koşulları şartnamenin karşılanmasını zorlaştırıyorsa, çözüm şartnameyi resmi olarak revize etmek veya yüklenici değiştirmektir, sessizce daha düşük standarttaki araçları kabul etmek değildir. Aksi halde şartname, uyulması gereken bir şart değil, uyulursa uyulan bir öneri haline gelir. (2) 'Büyük bir kısmının' 2007 modelden daha düşük olması, bunun münferit bir istisna değil sistematik bir sapma olduğunu gösterir, kabul sürecinin her seferinde bu sapmayı görmezden geldiği anlaşılır. (3) Sayıştay'ın ayrıca vurguladığı bir başka nokta, süreklilik arz eden bu tür alımlarda sözleşme düzenlenmesinin gerekliliğidir: 'işin gerçekleştirilmesinin belli bir süreye bağlı olduğu... alımlarda sözleşme düzenlenmesi gerekir', doğrudan temin, sözleşme yapma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz, özellikle tekrarlayan/süreli hizmetlerde. (4) Cezai şartın teknik şartnamede hiç yer almaması, tıpkı araç kiralamada gecikme cezası eksikliğinde görüldüğü gibi (bkz. arac-kiralama-cezai-sart-ongorulmemesi), idarenin elinde yaptırım uygulayacak bir aracın baştan bulunmadığını gösterir.

Yapılacaklar:
1. Muayene ve kabul komisyonuna, teslim alınan her aracın şartnamedeki model yılı ve kapasite şartını fiilen karşılayıp karşılamadığını kontrol eden bir kontrol listesi sağlayın.
2. Şartname şartını karşılamayan araçlar için, Yönetmeliğin 10'uncu maddesine göre kabulü askıya alıp yükleniciye düzeltme süresi verin; kabule engel nitelikteyse kabul işlemini hiç yapmayın.
3. Otobüs kiralama gibi süreklilik arz eden doğrudan temin işlerinde yazılı sözleşme düzenleyin ve sözleşmeye/teknik şartnameye somut cezai şart maddeleri ekleyin.
4. Piyasada şartnameye tam uygun araç bulunamaması durumunda, sessizce standardı düşürmek yerine şartnameyi resmi olarak revize edip gerekçesini belgeleyin.

Uygulama önerisi: Teknik şartnamedeki bir asgari şart (model yılı, kapasite), piyasa koşulları zorlaştırdığında sessizce esnetilebilecek bir tercih değil, muayene ve kabul komisyonunun denetlemekle yükümlü olduğu bağlayıcı bir kriterdir. Denetçinin ölçüsü nettir: şartnameye uymayan bir edim ya reddedilir ya da düzeltilmesi için süre verilir, hiçbir yaptırım uygulanmadan kabul edilmesi, şartnamenin kendisini anlamsız kılar.