55 taksi durağı ihalesiz kullanılıyor ve hiç kira/ecrimisil alınmıyorsa ne olur?

Bu, belediyenin taksi duraklarına ilişkin kiraya verme yetkisini hiç kullanmadığı, üstelik kullanım süresi boyunca da fuzuli işgal karşılığı bir bedel talep etmediği, çifte bir gelir kaybı durumudur.

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15'inci maddesinin (p) bendi, taksi durak yerlerinin tespiti, işletilmesi, işlettirilmesi ve kiraya verilmesi yetkisini açıkça belediyelere tanır. Bu kiralama işlemi, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'na tabidir, Kanun'un 1'inci maddesi belediyelerin kira işlemlerini kapsamına alır ve bu yer ihale yoluyla kiraya verilmek zorundadır. Eğer bir taşınmaz ihale edilmeden fiilen kullanılıyorsa, devreye 2886 sayılı Kanun'un 75'inci maddesindeki ecrimisil mekanizması girer: idarece oluşturulacak bir komisyon tarafından tespit edilen ecrimisil fuzuli şagilden istenir; itiraz edilmezse %20, peşin ödenirse ayrıca %15 indirim uygulanır, rızaen ödenmezse 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre cebren tahsil edilir.

Bir Sayıştay bulgusunda tespit şöyledir: 'İdarenin tasarrufu altında bulunan yerlerdeki taksi duraklarının ihalesiz olarak ve herhangi bir kira veya ecrimisil tahakkuk ve tahsilatı yapılmaksızın kullandırıldığı görülmüştür.' Somut ölçek çarpıcıdır: 'belediyenin tasarrufu altında bulunan yerlerdeki 55 adet taksi durağının ihalesiz olarak kullandırıldığı, karşılığında herhangi bir kira geliri veya ecrimisil geliri elde edilmediği tespit edilmiştir.' İdarenin cevabı, yalnızca işgaliye harcı alındığını, ecrimisil konusunda ise 'gerekli çalışmalar yapılacağını' bildirmekle sınırlı kalmıştır.

Analiz: (1) İşgaliye harcı ile kira/ecrimisil farklı hukuki temellere dayanan, birbirini ikame etmeyen iki ayrı kalemdir: işgaliye harcı 2464 sayılı Kanun'a dayalı bir vergi/harç niteliğindeyken, kira/ecrimisil taşınmazın kullanım bedelidir, sadece işgaliye almak, kiralama/ecrimisil yükümlülüğünü karşılamaz. (2) 55 durağın tamamının ihalesiz kullanılması, bunun münferit bir gözden kaçma değil, belediyenin taksi durağı yönetiminde sistematik olarak ihale sürecini hiç işletmediğini gösterir. (3) Bu bulgu, elektrik trafolarından ecrimisil alınmamasıyla aynı hukuki mekanizmayı (2886 sayılı Kanun'un 75'inci maddesi) paylaşır (bkz. elektrik-trafolari-icin-ecrimisil-alinmamasi); farkı, orada üçüncü bir kurum (dağıtım şirketi) söz konusuyken burada esnaf/sürücülerin kullanımı söz konusudur, ikisi de idarenin kendi taşınmazları üzerindeki üçüncü kişi kullanımlarını düzenli taramadığını gösterir. (4) İhalesiz ve bedelsiz kullanım süresi uzadıkça, sonradan başlatılacak bir ihale sürecinde mevcut kullanıcıların 'kazanılmış hak' iddia etme riski de artar; bu nedenle düzeltmenin gecikmesi hukuki ihtilaf riskini büyütür.

Yapılacaklar:
1. İlçe sınırları içindeki tüm taksi duraklarının yerini ve kullanıcılarını tespit eden güncel bir envanter çıkarın.
2. 2886 sayılı Kanun'a uygun ihale sürecini başlatarak taksi duraklarını kiraya verin; ihale sonuçlanana kadarki dönem için fuzuli kullanım nedeniyle ecrimisil tespit ve tahsil edin.
3. Ecrimisil tespiti için idarece en az üç kişilik bir komisyon oluşturup, geriye dönük beş yılı geçmemek üzere bedeli hesaplayın.
4. İşgaliye harcı ile kira/ecrimisilin ayrı kalemler olduğunu Mali Hizmetler ve Zabıta birimlerine yazılı olarak bildirip, ikisinin birbirinin yerine geçmediğini kayıt altına alın.

Uygulama önerisi: Bir taksi durağının bulunduğu kamu taşınmazı, ya ihaleyle kiraya verilir ya da ihalesiz kullanım süresince ecrimisile tabi olur; üçüncü bir seçenek olarak bedelsiz kalması mevzuatta yer almaz. Denetçinin ölçüsü nettir: belediyenin tasarrufundaki her taksi durağı, ihale yoluyla kiraya verilmek veya kiralanana kadar geçen sürede ecrimisile tabi tutulmak zorundadır, yalnızca işgaliye harcı almak bu yükümlülüğü karşılamaz.