Asansör muayene ücreti oranını belediye başkanı meclis kararı olmadan protokole yazarsa ne olur?

Bu, mevzuatın karar organına (belediye meclisine) bıraktığı bir yetkinin, yürütme organı (belediye başkanı) tarafından doğrudan bir protokolle fiilen kullanılması durumudur, yetki gaspı niteliğinde bir usul hatasıdır.

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15'inci maddesinin (s) bendi, asansörlerin tescili ve yıllık periyodik kontrollerinin yapılması/yaptırılmasını belediyenin yetkileri arasında sayar; 17'nci madde ise belediye meclisinin belediyenin karar organı olduğunu açıkça belirtir. Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği'nin 10'uncu maddesi bu genel çerçeveyi somutlaştırır: periyodik kontrol ücretinin hesaplanmasında esas alınacak fiyat, Bakanlık'ın belirlediği taban-tavan aralığında, 'ilgili idarenin karar organı tarafından belirlenir.' Yönetmeliğin 23'üncü maddesinin üçüncü fıkrası ise, idare talep eder ve protokolde belirtilirse, bu fiyatın azami %10'unun muayene kuruluşunca belediyeye aktarılacağını düzenler, yani protokol, meclisin belirlediği oranı uygulamaya koyar, oranın kendisini belirlemez.

Bir Sayıştay bulgusunda tespit şöyledir: 'A tipi muayene kuruluşu tarafından Belediyeye aktarılacak olan periyodik kontrol ücretinin hesaplanmasında esas alınacak fiyatın Belediye Meclisi tarafından belirlenmediği ve doğrudan Belediye Başkanı ile yetkili asansör kuruluşu arasında protokol yapıldığı görülmüştür.' İnceleme sonucunda 'Belediye ile firma arasında yapılan protokol incelendiğinde, belediye meclisi tarafından bu hususta karar alınmadığı ve doğrudan Belediye Başkanı ile protokol yapıldığı görülmüştür.'

Analiz: (1) Bu bulgunun özü bir tutar hatası değil bir yetki hatasıdır: mevzuat, fiyat/oranın belirlenmesini bilinçli olarak meclise vermiştir, çünkü bu bir gelir tarifesi niteliğindedir ve gelir tarifeleri tek kişinin (başkanın) değil kolektif karar organının onayını gerektirir, tıpkı diğer harç ve ücret tarifelerinin meclis kararına bağlı olması gibi (bkz. tatil-gunlerinde-calisma-ruhsat-harci-tarifede-yok). (2) Protokolün doğrudan başkan tarafından imzalanması, meclisin bu süreçte hiç devreye girmediği anlamına gelir, meclis kararı sonradan alınıp protokole yansıtılmadığı sürece, mevcut protokol hukuki dayanaktan yoksun bir oranı fiilen uygulamaya koymaktadır. (3) Bu, katı atık tarifesinde görülen 'tarife tam maliyeti yansıtmıyor' sorunundan farklı bir kategoridir (bkz. kati-atik-ucretinin-maliyeti-karsilamamasi): orada tarife meclis tarafından belirlenmiş ama yanlış hesaplanmış, burada ise tarife/oran meclis tarafından hiç belirlenmemiştir, biri hesaplama hatası, diğeri yetki hatasıdır. (4) İdarenin 'gerekli işlemlerin yapılacağı' şeklindeki genel cevabı, meclis kararının ne zaman alınacağına dair somut bir taahhüt içermez; bu tür genel cevaplar bir sonraki denetimde aynı bulgunun tekrarlanmasına yol açabilir.

Yapılacaklar:
1. Asansör periyodik kontrol ücretine ilişkin fiyat/oranı, Yönetmeliğin 10'uncu maddesindeki taban-tavan aralığı esas alınarak Belediye Meclisi gündemine getirip karara bağlayın.
2. Meclis kararı alındıktan sonra mevcut protokolü, kararda belirlenen oranı yansıtacak şekilde revize edin veya yeni protokol imzalayın.
3. Belediyenin taraf olduğu, gelir/ücret tarifesi içeren tüm protokol ve sözleşmelerin imzalanmadan önce ilgili karar organının (meclis/encümen) onayından geçtiğini teyit eden bir ön kontrol adımı oluşturun.
4. Hukuk İşleri veya Yazı İşleri birimine, başkan tarafından imzalanacak mali nitelikli protokollerin hangi hallerde önceden meclis/encümen kararı gerektirdiğini listeleyen bir kontrol listesi hazırlatın.

Uygulama önerisi: Bir kamu geliri kaleminin fiyatını veya oranını belirlemek, yürütmenin değil karar organının yetkisindedir; başkanın bu yetkiyi doğrudan bir protokolle kullanması, protokolü değil yetki dağılımını ihlal eder. Denetçinin ölçüsü nettir: mevzuatın açıkça meclise bıraktığı bir tarife/oran belirleme yetkisi, önce meclis kararıyla kullanılır, protokol ancak bu kararı uygulamaya koyabilir, kararın yerine geçemez.