6360 sayılı Kanun sonrası devredilen ilçe belediyelerinin su güvence bedelleri büyükşehir su idaresine hiç aktarılmaz...

Bu, 6360 sayılı Kanun'un öngördüğü devir yükümlülüğünün yıllarca fiilen yerine getirilmemesi ve bu arada sorumluluğun tek taraflı yazışmayla 'ilerlemeyen bir sürece' dönüşmesi durumudur.

6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi... Kurulması Hakkında Kanun'un Geçici 1'inci maddesinin üçüncü fıkrası, tüzel kişiliği kaldırılan belediye ve köylerin personeli, taşınır/taşınmaz malları, hak, alacak ve borçlarının komisyon kararıyla ilgisine göre büyükşehir belediyesine veya bağlı kuruluşuna (burada su idaresine) devredileceğini düzenler. Su ve atık su abonelerinden tahsil edilen güvence bedelleri, abone sözleşmesi sona erdiğinde iade edilmesi gereken emanet niteliğinde bir tutardır ve emanet hesaplarında izlenmesi gerekir; dolayısıyla bu bedeller de devir kapsamındaki 'borç' kalemlerinden biridir.

Bir Sayıştay bulgusunda tespit şöyledir: '6360 sayılı Kanun uyarınca ilçe/belde belediyelerinin devretmesi gereken su güvence bedellerini, [su idaresine] devretmediği tespit edilmiştir.... su ve atık su aboneliğine ait emanet niteliğinde olan güvence bedellerinin [su idaresine] gönderilmediği anlaşılmıştır. İdare tarafından 2014 yılında bu bedellerin aktarımının sağlanması için ilgili belediyelerle yazışma yapılmasına rağmen, bu konuda henüz bir ilerleme kaydedilmemiştir.' Kurumun cevabı da aynı çıkmazı doğrular: yazışmalar yapılmış, ama 'ilçe belediyelerinden söz konusu tutarlar henüz alınamamıştır.' Sayıştay'ın sonuç değerlendirmesi, aradan geçen sürenin büyüklüğünü açıkça işaret eder: '30 Mart 2014 tarihinden önce ilçe belediyeleri tarafından tahsil edilen abone sözleşmelerine ilişkin güvence bedellerinin... takip ve tahsil işlemlerinin sonuçlandırılması gerekmektedir.'

Analiz: (1) Sorunun on yılı aşkın süredir çözülememiş olması, 'yazışma yapıldı' savunmasının tek başına yeterli bir tedbir olmadığını gösterir, kanunda öngörülen bir devrin fiilen gerçekleşmesi için yazışmanın ötesinde bağlayıcı bir takip mekanizması (üst makama bildirim, hukuki yollara başvuru, mahsuplaşma gibi) gerekir. (2) Güvence bedelinin emanet niteliğinde olması, meselenin sadece iki kamu tüzel kişisi arasındaki bir alacak-borç ilişkisi olmadığını gösterir: bu para aslında abonelere aittir ve idarenin bunu doğru şekilde emanet hesaplarında tutup gerektiğinde iade edebilmesi için önce fiilen elinde bulunması gerekir, devredilmemiş bir güvence bedeli, abonenin iade hakkını da belirsizleştirir. (3) Bu bulgu, envanter/tescil uyumsuzluğunda görülen 'akıbeti bilinmeyen varlık' sorunuyla yapısal olarak benzerdir (bkz. belediye-adina-tescilli-tasitlarin-envanterde-olmamasi): burada da bir varlık (güvence bedeli), hangi kurumun elinde olduğu belirsiz durumda kalmıştır. (4) 6360 sayılı Kanun'un devir hükmü tüm il genelinde onlarca ilçe/belde belediyesini kapsadığı için, tek bir kurumla çözülemeyen bu sorun büyük olasılıkla il genelinde tekrarlayan, sistemik bir devir eksikliğine işaret eder.

Yapılacaklar:
1. 6360 sayılı Kanun kapsamında tüzel kişiliği kaldırılan her ilçe/belde belediyesi için devredilmesi gereken güvence bedeli tutarını ayrı ayrı tespit edip bir takip tablosu oluşturun.
2. Yazışmayla sonuç alınamayan belediyeler için üst makama (büyükşehir belediyesi, valilik) bildirim veya hukuki takip gibi bağlayıcı bir sonraki adım belirleyin.
3. Devredilene kadar geçen sürede abonelerin iade taleplerinin nasıl karşılanacağına dair geçici bir prosedür oluşturun, mağduriyet oluşmasını önleyin.
4. Devir tamamlandıkça bedelleri usulüne uygun şekilde emanet hesaplarına kaydedin ve devir sürecinin ilerlemesini yıllık olarak yönetim kuruluna/meclise raporlayın.

Uygulama önerisi: 6360 sayılı Kanun'un öngördüğü devir yükümlülüğü, sadece yazışma yapılmasıyla değil, ilgili varlık ve borçların fiilen el değiştirmesiyle tamamlanır. Denetçinin ölçüsü nettir: abonelere ait emanet nitelikli güvence bedelleri, tüzel kişiliği kalkan belediyeden devralan su idaresine fiilen aktarılmak zorundadır, yıllarca süren yazışma trafiği bu yükümlülüğün yerini tutmaz.