Taksitlendirilen otopark bedeli yeniden değerleme oranıyla artırılmaz, gecikeni de cezasız kalırsa ne olur?

Bu, aynı otopark bedeli alacağında enflasyona karşı korumanın ve geç ödemeye karşı yaptırımın ayrı ayrı ihmal edilmesi durumudur; ikisi de idarenin reel gelirini aşındırır.

Otopark Yönetmeliği'nin 12'nci maddesi taksitlendirme usulünü net kurar: bedelin %25'i yapı ruhsatı aşamasında peşin, kalanı yapı kullanma izninden önce tamamlanmak üzere en çok 36 ay içinde altı eşit taksitte ve kalan taksitlerin her yıl yeniden değerleme oranında artırılması suretiyle tahsil edilir, bu artırım hükmü 16.06.2022 tarihinde yönetmeliğe eklenmiştir. Ayrı bir mekanizma olarak, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 51'inci maddesi, ödeme süresi içinde ödenmeyen amme alacaklarına vade bitiminden itibaren her ay için Cumhurbaşkanı Kararı'yla belirlenen oranda gecikme zammı uygulanmasını öngörür (ay kesirleri günlük hesaplanır). Otopark bedeli bir kamu alacağı olduğu için bu iki hüküm birlikte, aynı taksite iki farklı aşamada uygulanır: önce yıllık yeniden değerleme ile taksit tutarı güncellenir, sonra vadesi geçen taksite gecikme zammı işletilir.

Bir Sayıştay bulgusunda tespit şöyledir: 'Kamu İdaresince otopark payı bedellerinin mevzuat doğrultusunda yeniden değerleme oranında artış yapılmadığı ve vadesinden sonra tahsil edilen otopark bedellerine gecikme zammı işletilmediği görülmüştür.' İdarenin cevabı, düzeltme yaptığını iddia etse de somut değildir: 'Kamu İdaresi cevabında... düzeltmelerinin gerçekleştirildiğinin ifade edilmesine rağmen ek belgelerden düzeltme işlemlerinin yapıldığı anlaşılamamaktadır.' Bundan sonraki süreçte hem yeniden değerleme oranının hem de gecikme zammının uygulanacağı taahhüt edilmiştir.

Analiz: (1) İki eksiklik farklı zaman dilimlerini korur: yeniden değerleme artışı, ödeme henüz yapılmamışken taksitin enflasyon karşısında erimesini önler; gecikme zammı ise vade geçtikten sonra geç ödemenin caydırıcılığını sağlar. Birini uygulamamak diğerini de anlamsızlaştırır, güncellenmemiş bir taksitin gecikmesi de cezasız kalırsa, borçlu için erken ödemekle geç ödemek arasında fark kalmaz. (2) İdarenin cevabının 'iddia var, belge yok' şeklinde değerlendirilmesi, düzeltme taahhütlerinin somut kanıtla (yeniden hesaplanmış taksit çizelgesi, tahsil edilen gecikme zammı tutarı gibi) desteklenmesi gerektiğini gösterir; aksi halde aynı bulgu bir sonraki denetimde tekrarlanır. (3) Bu bulgu, sözleşmede tanımlanmayan/uygulanmayan cezai şart eksikliğiyle aynı ailededir (bkz. arac-kiralama-cezai-sart-ongorulmemesi): burada yaptırım hükmü mevzuatta zaten var, sadece uygulanmıyor, cezai şartın hiç yazılmadığı durumdan farklı olarak burada 'var ama işletilmiyor' hatası söz konusudur. (4) 16.06.2022 tarihli değişiklik bir kesim noktası oluşturur: bu tarihten önceki taksitlendirmelerde artırım hükmü uygulanamayacağı için, geriye dönük düzeltme yalnızca bu tarihten sonraki taksitler için yapılabilir.

Yapılacaklar:
1. 16.06.2022 sonrası tahakkuk eden ve sonraki yıllara sarkan tüm otopark bedeli taksitlerini tarayıp yeniden değerleme oranına göre yeniden hesaplayın.
2. Vadesi geçmiş taksitlere 6183 sayılı Kanun'un 51'inci maddesine göre gecikme zammı tahakkuk ettirip tahsil edin.
3. Otopark bedeli takip sistemine (yazılım veya manuel çizelge), her yıl otomatik yeniden değerleme uyarısı ve vade takibi/gecikme zammı hesaplama adımı ekleyin.
4. Düzeltme işlemlerini somut belgelerle (güncellenmiş taksit çizelgesi, tahsilat makbuzu) kayıt altına alın ki bir sonraki denetimde 'iddia var, belge yok' değerlendirmesiyle karşılaşılmasın.

Uygulama önerisi: Taksitlendirilmiş bir kamu alacağında güncelleme ve gecikme yaptırımı birbirini tamamlayan iki ayrı korumadır; biri eksik kalırsa idare enflasyon karşısında da gecikme karşısında da kaybeder. Denetçinin ölçüsü nettir: her taksit hem yıllık yeniden değerleme oranıyla güncellenmek hem de vadesinde ödenmezse gecikme zammına tabi tutulmak zorundadır.