İlçe sınırlarındaki elektrik trafoları için dağıtım şirketinden ecrimisil istenmezse ne olur?

Bu, kamu taşınmazının bir özel hukuk tüzel kişisi tarafından bedelsiz kullanılmasına göz yumulması nedeniyle, belediyenin tahsil etmesi gereken bir gelirden süresiz olarak vazgeçmesi durumudur.

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75'inci maddesi, ecrimisili şu şekilde tanımlar: devletin veya belediyenin hüküm ve tasarrufu altındaki taşınmazların gerçek/tüzel kişilerce işgali halinde, idarece oluşturulacak üç kişilik bir komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere ecrimisil tespit ve tahsil edilir; ayrıca 'ecrimisil talep edilebilmesi için idarelerin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz', yani kullanımın idareye somut bir zarar vermemesi veya kullanıcının kötü niyetli olmaması, ecrimisil talebini engellemez. 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15'inci maddesi ek fıkrası bu 75'inci madde hükmünün belediye taşınmazlarında da uygulanacağını açıkça belirtir. Ayrıca Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun ilgili yönetmeliği, dağıtım şirketinin kamu taşınmazına ihtiyaç duyması halinde mülkiyet veya irtifak hakkının bedel karşılığında devredilmesini öngörür, yani kanun koyucunun iradesi, bu kullanımın bedelsiz olmaması yönündedir.

Bir Sayıştay bulgusunda tespit şöyledir: 'İdarenin hüküm ve tasarrufu altında olan muhtelif yerlerdeki elektrik trafoları için ilgili dağıtım şirketlerinden ecrimisil alınmadığı belirlenmiştir.... İlçe sınırları içinde yapılan incelemeler neticesinde; muhtelif adreslerde trafo bulunduğu ve bu yapılar için bugüne kadar herhangi bir ecrimisil tespit ve tahsilatı yapılmadığı görülmüştür.'

Analiz: (1) Ecrimisilin 'zarar ve kusur aranmaz' niteliği kritik bir noktadır: idare, 'trafo kamu hizmeti için gerekli, dolayısıyla bize zararı yok' savunmasıyla ecrimisil talebinden vazgeçemez, kanun bu gerekçeyi baştan devre dışı bırakmıştır. (2) Ecrimisilin beş yıl geriye dönük tespit edilebilmesi, bu tür bir ihmalin fark edildiği an dahi tam kayıp anlamına gelmediğini, ancak beş yıldan eski dönemler için kaybın kalıcı olduğunu gösterir, inceleme ne kadar gecikirse geriye dönük tahsil edilebilecek tutar o kadar erimektedir. (3) Bu bulgu, idarenin kamu taşınmazı üzerindeki tasarruf hakkını izlememesinin bir başka örneğidir; tarifede unutulan bir harç kaleminin (bkz. tatil-gunlerinde-calisma-ruhsat-harci-tarifede-yok) aksine burada tarife sorunu yoktur, sorun mevcut hükmün hiç uygulanmamasıdır, envanter/tespit eksikliği. (4) Trafo sayısının çokluğu ('muhtelif adreslerde') sorunun münferit değil sistematik olduğunu, yani belediyenin kendi taşınmazları üzerindeki üçüncü kişi kullanımlarını düzenli olarak taramadığını gösterir.

Yapılacaklar:
1. İmar/Emlak birimi ile Zabıta biriminin ortak çalışmasıyla ilçe sınırları içindeki tüm elektrik trafolarının (ve varsa benzer altyapı tesislerinin) yerlerini tespit edip bir envanter çıkarın.
2. 2886 sayılı Kanun'un 75'inci maddesi uyarınca en az üç kişilik bir kıymet takdir komisyonu oluşturup her trafo için ecrimisil bedelini tespit edin.
3. Tespit edilen ecrimisili son beş yıl için geriye dönük olarak dağıtım şirketinden talep edin; ileriye dönük olarak da düzenli tahsilat sürecine bağlayın.
4. Belediyenin hüküm ve tasarrufu altındaki taşınmazlarda üçüncü kişi/kurum kullanımlarını (trafo, baz istasyonu, reklam panosu vb.) düzenli aralıklarla tarayan bir kontrol mekanizması kurun.

Uygulama önerisi: Kamu taşınmazının bir özel hukuk şirketi tarafından bedelsiz kullanılması, idarenin bundan zarar görüp görmediğine bakılmaksızın ecrimisil doğurur. Denetçinin ölçüsü nettir: belediyenin hüküm ve tasarrufundaki her metrekare, üçüncü bir kişi tarafından fiilen kullanılıyorsa bedeli tahsil edilmek zorundadır, kullanımın kamu hizmetine dair olması bu zorunluluğu ortadan kaldırmaz.