Gelir tarifesinde "tatil günlerinde çalışma ruhsat harcı" kalemi yoksa hangi gelirden vazgeçilmiş olur?

Bu, kanunda ayrıca düzenlenmiş bir harcın belediyenin kendi tarife kararında hiç yer almaması nedeniyle sistematik olarak tahsil edilememesi durumudur, tek seferlik bir hesap hatası değil, tarife hazırlığındaki bir eksikliktir.

Mevzuat geçmişi burada önemlidir: 394 sayılı Hafta Tatili Hakkında Kanun eskiden hem hafta tatili hem ulusal bayram günlerinde çalışma ruhsatını düzenlerken, 2017'de 7033 sayılı Kanun'la tamamen yürürlükten kaldırılmış ve bu kanunun etkisiyle 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 58'inci maddesindeki 'Hafta tatili ve ulusal' ibaresi sadece 'Ulusal' olarak değiştirilmiştir. Yani bugün yürürlükte olan hüküm yalnızca ulusal bayram günlerinde çalışma ruhsatını kapsar: 'Ulusal bayram günlerinde çalışmaları belediyelerce izne bağlı işyerlerine ruhsat verilmesi, Tatil Günlerinde Çalışma Ruhsatı Harcına tabidir.' 2429 sayılı Kanun'a göre 29 Ekim (28 Ekim saat 13.00'ten itibaren) ulusal bayramdır ve özel işyerlerinin kapanması esastır; açık kalmak isteyen (perakende dışındaki) işletmeler belediyeden ruhsat almak ve bu harcı ödemekle yükümlüdür.

Bir Sayıştay bulgusunda tespit şöyledir: 'Belediyenin 2023 yılı gelir tarifesinde Tatil Günlerinde Çalışma Ruhsat Harcına ilişkin herhangi bir kaleme yer verilmediği tespit edilmiştir.' Sonuç bölümünde de açıkça, 'mevzuat hükümleri doğrultusunda Belediye Meclisi tarafından belirlenecek tarife üzerinden ilgili işletme ve müesseselerden söz konusu harç tutarlarının tahsil edilmesinin gerektiği' vurgulanmıştır.

Analiz: (1) Bu harcın 2464 sayılı Kanun'da hala ayrı bir bölüm olarak (konusu, mükellefi, tarifesi ve ödeme dönemleriyle) düzenlenmiş olması, 394 sayılı Kanun'un kaldırılmasının bu harcı da ortadan kaldırdığı yanılgısına yol açmış olabilir; oysa kaldırılan sadece hafta tatili boyutudur, ulusal bayram boyutu 2464 sayılı Kanun içinde ayrı bir hüküm olarak varlığını sürdürmektedir. (2) Bir gelir kaleminin tarifede hiç yer almaması, o kalemin hiçbir yıl tahsil edilemeyeceği anlamına gelir, vergi/harç tahakkuku idari işlemle değil, önceden ilan edilmiş tarifeyle yapılabildiği için, tarifede olmayan bir harcın sonradan geriye dönük istenmesi de mümkün değildir; kayıp kalıcıdır. (3) Bu, ilan-reklam vergisinde görülen 'doğru kalem var ama yanlış sınıftan tahsil edilmesi' hatasından farklı bir kategoridir, burada kalemin kendisi tarifede hiç yoktur (bkz. reklam-mobilyalari-yanlis-vergi-siniflandirmasi); ikisi birlikte, gelir tarifesi hazırlığının hem kapsam hem sınıflandırma açısından dikkatle kontrol edilmesi gerektiğini gösterir. (4) Az sayıda işletmeyi ve yılda birkaç günü ilgilendiren küçük bir harç kalemi olsa da, meclis tarafından kabul edilen tarifenin kanunda sayılan tüm harç/vergi kalemlerini eksiksiz kapsayıp kapsamadığının sistematik kontrolü bu tür boşlukları önler.

Yapılacaklar:
1. Mali Hizmetler Müdürlüğü'nde gelecek yıl gelir tarifesi taslağı hazırlanırken 2464 sayılı Kanun'un tüm bölümlerini (harç/vergi kalemlerini) tek tek işaretleyen bir kontrol listesi kullanın; Tatil Günlerinde Çalışma Ruhsatı Harcı'nı bu listeye ekleyin.
2. Belediye Meclisi'nin onayına Tatil Günlerinde Çalışma Ruhsatı Harcı için bir tarife kalemi sunun.
3. Ulusal bayram günlerinde açık kalmak isteyen işletmelerin ruhsat başvurusu sürecini (Zabıta/Ruhsat birimi) tarife kabul edildikten sonra işletmeye alın.
4. Diğer nadiren hatırlanan harç kalemleri (örn. işgal harcı, tellallık harcı gibi) için de tarifenin kanunla tam örtüştüğünü teyit eden bir yıllık gözden geçirme yapın.

Uygulama önerisi: Kanunda düzenlenmiş bir harç, belediye meclisinin tarife kararına girmediği sürece fiilen yok hükmündedir ve geçmişe dönük telafisi mümkün değildir. Denetçinin ölçüsü nettir: gelir tarifesi, kanunda sayılan tüm harç ve vergi kalemlerini eksiksiz kapsamak zorundadır, unutulan her kalem, o yıl için kalıcı bir gelir kaybıdır.