Personel servis araçlarının işletme hakkını UKOME kararıyla verdik; UKOME zaten büyükşehirin yetkili organı olduğuna...
5 yıl önce 7.166 görüntülenme Ulaşım ve Toplu Taşıma Cevaplandı
Soru
Hocam merhaba. Büyükşehir belediyemizde personel servis araçlarının çalışma iznini, UKOME (Ulaşım Koordinasyon Merkezi) kararıyla tahsis ediyoruz; UKOME zaten kanunla büyükşehire verilen ulaşım yetkilerini kullanan resmi bir organ olduğuna göre, bu kararın kendisi yeterli bir hukuki dayanak değil mi? Ayrıca ihaleye çıkmamız gerekir mi?
Hayır, yeterli değil, çünkü UKOME'nin yetkisi ile işletme hakkının verilmesi yetkisi birbirinden farklı şeylerdir: UKOME, servis araçlarının durağını, sayısını ve güzergahını belirleme yetkisine sahiptir, ama bu hakkı kime, hangi usulle vereceğinize karar vermek ayrı bir süreçtir ve bu süreç 2886 sayılı Kanun'a tabidir: 2021 denetiminde aynen, 'Büyükşehir Belediyesinin yetki ve görev alanında olan personel servis hizmetinin UKOME KARARINA İSTİNADEN İHALE YAPILMADAN tahsis suretiyle verildiği görülmüştür.' 5216 sayılı Kanun m.9, UKOME'nin yetkisini tanımlar: 'Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini planlama, koordinasyon ve güzergah belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının DURAK VE ARAÇ PARK YERLERİ İLE SAYISININ TESPİTİNE ilişkin yetkiler... ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.' Denetim, bu tanımı çok net yorumlar: 'Ulaşım Koordinasyon Merkezine (UKOME) verilen yetki servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile SAYISININ TESPİTİNE İLİŞKİNDİR. Sayıları belirlenen servislerin VERİLMESİ kamu hakkı olup herkesin bilgisinin olabileceği REKABETE UYGUN İHALE YOLUYLA verilmelidir.' 2886 sayılı Kanun m.1, belediyelerin 'kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin' bu Kanun'a göre yürütülmesini ister. Denetim ayrıca kazanılmış hak iddiasına karşı önemli bir ilke koyar: 'Faaliyette bulunan servislerin çalışma durumları KAZANILMIŞ HAK OLUŞTURMAZ. Kazanılmış hakkın varlığından söz edebilmek için, hakkın YÜRÜRLÜKTEKİ HUKUK KURALLARINA UYGUN OLARAK TESİS EDİLEN bir işlemle elde edilmesi gerekmektedir. HUKUKA AYKIRI olarak tesis edilen bu işlemlerin kazanılmış hak doğurması MÜMKÜN DEĞİLDİR.' Danıştay 13. Dairesi'nin birçok kararına atıfla da, belediyelerin bu hizmeti 'imtiyaz, kiralama ve ruhsat verme' usullerinden biriyle, süre sınırlı ve Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre vermesi gerektiği vurgulanır.
Analiz: (1) 'UKOME resmi bir organ, kararı yeterli' argümanı; BİR ORGANIN RESMİYETİ ile O ORGANIN HER KONUDA YETKİLİ OLDUĞU'nu karıştırır: UKOME'nin resmi ve kanunla kurulmuş bir organ olması doğrudur, ama bu, UKOME'ye kanunun açıkça vermediği bir yetkiyi (işletme hakkının kime verileceğine karar vermek) otomatik olarak kazandırmaz; UKOME'nin yetkisi durak/sayı/güzergah tespitiyle sınırlıdır, hak tahsisi/ihale süreciyle değil (odemis-personel-gideri-orani-40-sinir dosyasının 'bir organın genel yetkinliği, o organa her alt konuda karar verme hakkı tanımaz' sürümü: bir kurulun kanunla belirli bir konuda (burada: sayı/güzergah tespiti) yetkili kılınması, o kurulun bununla ilişkili ama farklı bir konuda (burada: hakkın kime verileceği) da otomatik yetkili olduğu anlamına gelmez). (2) 'İhaleye gerek var mı' sorusu, işin GELİR GETİRİCİ NİTELİĞİNİ atlar: personel servisi işletme hakkı, sınırlı sayıda kişiye tanınan ve ticari değer taşıyan bir haktır, böyle bir hakkın rekabetçi ve şeffaf bir süreçle (ihale) dağıtılması, hem kamu yararı hem de eşit fırsat ilkesi gereğidir; UKOME kararı, bu rekabetçi süreci atlayarak hakkı doğrudan belirli kişilere vermiş olur. (3) 'Uzun süredir bu şekilde çalışıyorlar' savunması, kazanılmış hak iddiasına dayanamaz: denetim bunu açıkça reddeder, bir fiili durumun uzun süre devam etmesi, o durumun başlangıçta hukuka uygun kurulmuş olması şartının yerine geçmez; hukuka aykırı başlayan bir uygulama, süre uzadıkça kazanılmış hakka dönüşmez. (4) Düzeltme; personel servis işletme hakkının, UKOME'nin belirlediği sayı/güzergah çerçevesinde, 2886 sayılı Kanun'a uygun (imtiyaz, kiralama veya ruhsat usullerinden biriyle, süre sınırlı) ihale yoluyla yeniden düzenlenmesidir.
Yapılacaklar: (1) Mevcut UKOME kararına dayalı personel servis tahsisleri gözden geçirilip, 2886 sayılı Kanun'a uygun ihale sürecine geçiş planı hazırlansın. (2) İhaleye geçiş sürecinde, mevcut işleticilere makul bir geçiş süresi tanınarak ani mağduriyetler önlensin. (3) UKOME'nin rolü, sayı/güzergah/durak tespitiyle sınırlandırılıp, hakkın tahsisi görevi ihale sürecine (belediye encümeni/meclisi) bırakılsın. (4) Benzer şekilde UKOME kararıyla verilmiş başka toplu taşıma haklarının da (varsa) aynı ilkeye göre gözden geçirilmesi sağlansın.
Uygulama önerisi: UKOME kararlarınızı 'sayı ve güzergah belirleme' ile sınırlı tutun; bu kararların ardından hakkın kime verileceğini belirleyen ayrı bir ihale süreci işletin, iki adımı tek bir kararla birleştirmeyin. Ve denetçinin ölçüsü nettir: bir kamu hakkının fiilen uzun süre kullanılıyor olması, o hakkın başlangıçta hukuka uygun bir usulle (ihale) verildiği anlamına gelmez; hukuka aykırı tesis edilen bir işlem, süre geçmesiyle kazanılmış hakka dönüşmez.
Bu sorunun cevabı üyelerimize özeldir
Uzmanlarımızın verdiği cevabın tamamını görüntülemek için üye girişi yapmanız gerekmektedir. Üyelik ücretsizdir.