Su tarifemizi yıllardır aynı düşük seviyede tuttuk; vatandaşı rahatlatmak istediğimize göre bu bir sorun mu?

Vatandaşı düşünen bir niyet olsa da, bu yaklaşım belediyenizi kendi temel hizmetini finanse edemez hale getiriyor, 2464 sayılı Kanun, su tarifesinin keyfi olarak düşük tutulabileceğini değil, maliyet esasına göre, ama adalet ve eşitlik ilkeleriyle dengeli şekilde belirlenmesini ister: 2023 denetiminde aynen, 'İdarenin asli geliri niteliğinde olan su satış tarifelerinin, MALİYET BEDELLERİNİN ÇOK ALTINDA belirlendiği anlaşılmıştır.' Belediye Gelirleri Kanunu Genel Tebliği (Seri No:31) şu kriteri koyar: 'ücretlerin hizmetten faydalananlardan yapılan hizmetin MALİYETİ GÖZ ÖNÜNDE BULUNDURULARAK adalet, eşitlik ve genellik prensiplerine uygun olarak tespit edilmesi gerekmektedir.', yani adalet ve eşitlik, maliyeti göz ardı etmek değil, maliyeti herkese adil biçimde yansıtmak anlamına gelir. Somut rakamlar çarpıcıdır: 2023'te 'su hizmetlerinden elde edilen gelir 12.509.965,01 TL iken buna karşılık aynı yılda su ve kanalizasyon hizmetlerine yönelik yapılan harcama tutarı YAKLAŞIK 38.700.000 TL'dir. Aradaki farkın YILLAR İTİBARIYLA ARTTIĞI görülmüştür.' Denetim, bulgunun amacını özellikle netleştirir, bu bir 'belediye kar etsin' talebi değildir: 'bulgumuzun konusu idarenin su hizmetlerinden KAR ELDE EDİLMESİ yönünde bir çalışma yapması OLMAYIP İdarenin temel nitelikte olan mahalli müşterek ihtiyaçların karşılanması amacıyla yapacağı giderlerinde kullanılacak ÖNEMLİ BİR FİNANSMAN ARACINDAN MAHRUM KALMAMASINA yöneliktir.' Sonuç: 'su tarifelerinin adalet, eşitlik ve genellik prensiplerine uygun olmak kaydıyla MALİYET-HİZMET DENGESİ gözetilerek belirlenmiş mevzuat çerçevesinde yeniden ele alınması gerekmektedir.'

Analiz: (1) 'Vatandaşı düşünüyoruz' iyi niyeti; SOSYAL DUYARLILIK ile MALİ SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ FEDA ETMEK'i karıştırır: düşük tarife, kısa vadede vatandaşı rahatlatır, ama uzun vadede, belediyenin su altyapısını yenileyecek, arızaları giderecek, hizmeti sürdürecek kaynaktan mahrum kalmasına yol açar; bu da nihayetinde aynı vatandaşın su kesintileri, altyapı sorunları gibi dolaylı maliyetlerle karşılaşmasına neden olabilir (antalyabb-kres-butceden-harcama dosyasının 'düşük ücretin sosyal maliyeti, hizmetin sürdürülemez hale gelmesiyle daha büyük bir maliyete dönüşebilir' sürümü: bir hizmetin ücretini yapay olarak düşük tutmak, o hizmetin kalitesini ve sürekliliğini besleyen kaynağı kurutur; kısa vadeli rahatlama, uzun vadeli hizmet krizine dönüşebilir). (2) Açığın 'yıllar itibarıyla artması', sorunun kendiliğinden düzelmeyeceğini, aksine katlanarak büyüdüğünü gösterir: enflasyon ortamında sabit tutulan bir tarife, her yıl reel olarak daha da düşer, yani müdahale edilmezse, gelir-gider makası her geçen yıl açılmaya devam eder, bu da gelecekte çok daha sert bir tarife düzeltmesini zorunlu kılabilir. (3) Denetim, kar talep etmiyor, sadece hizmetin kendi kendini finanse etmesini istiyor: bu ayrım önemlidir çünkü idarenizin savunma refleksi genellikle 'biz kar amacı gütmüyoruz' olur, ama denetim zaten kar istemiyor, sadece giderleri karşılayacak kadar bir gelir ister; bu, ticari bir talep değil, hizmetin sürdürülebilirliği talebidir. (4) Düzeltme; su tarifesinin, gerçek maliyet unsurları (enerji, personel, amortisman, bakım vb.) esas alınarak, adalet ve eşitlik ilkeleri çerçevesinde (örneğin kademeli tarife ile düşük tüketimi koruyarak) yeniden belirlenmesidir.

Yapılacaklar: (1) Su ve kanalizasyon hizmetlerinin gerçek maliyet unsurları (yönetim/işletme giderleri, amortisman, yenileme masrafları) ayrıntılı olarak hesaplansın. (2) Yeni tarife, bu maliyeti karşılayacak şekilde, ama düşük tüketimli (asgari ihtiyaç) kullanıcıları koruyan kademeli bir yapıyla meclis kararına bağlansın. (3) Tarife güncellemesinin toplumsal etkisini yumuşatmak için gerekiyorsa kademeli bir geçiş takvimi (birkaç yıla yayılan artış) planlansın. (4) Tarifenin maliyetle uyumu, her yıl düzenli olarak (enflasyon ve gerçek gider artışına göre) gözden geçirilip güncellensin.

Uygulama önerisi: su tarifesi belirlerken 'vatandaşı ne kadar az yorarız' sorusunun yanına mutlaka 'bu tarifeyle hizmeti kaç yıl daha sürdürebiliriz' sorusunu da ekleyin, sosyal duyarlılık ile mali sürdürülebilirlik, kademeli tarife gibi araçlarla bir arada sağlanabilir. Ve denetçinin ölçüsü nettir: su tarifesinin maliyetin altında kalması, belediyenin kar etmemesi değil, temel bir hizmetin finansman kaynağından mahrum kalması anlamına gelir; bu açık ne kadar uzun süre göz ardı edilirse, o kadar büyür.