Elektrik dağıtım şirketiyle avantajlı koşullarda anlaştık; piyasada zaten rekabet oluşmuyor diye ihaleye çıkmadan doğ...

Hayır, savunulamaz, çünkü 'piyasada rekabet yok' iddiası, ancak ihale açıp da rekabetin gerçekten oluşmadığını GÖREREK ispatlanabilecek bir durumdur; ihale hiç açılmadan bu iddiada bulunmak, sonucu önceden varsaymaktır: 2021 denetiminde aynen, 'Belediyenin 2021 yılı toplam elektrik sarfiyatının 910.092,74 kWh olduğu, 2021 yılı için EPDK tarafından belirlenen limit dikkate alındığında, Belediyenin SERBEST TÜKETİCİ NİTELİĞİNİ TAŞIDIĞI, dolayısıyla elektrik enerjisi ihtiyacını 4734 sayılı Kanun'da belirtilen usullerden biriyle karşılaması gerekirken TEDARİKÇİDEN DOĞRUDAN ALIM şeklinde karşıladığı tespit edilmiştir.' Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği, serbest tüketici limitinin her yıl EPDK tarafından yeniden belirlendiğini düzenler; 2021 için bu limit 1.200 kWh olarak belirlenmiştir, belediyenizin tüketimi bunun yüzlerce katıdır. Kamu İhale Kurulu'nun 17.06.2011 tarihli Düzenleyici Kararı açıktır: 'serbest tüketici olan idarelerin elektrik ihtiyaçlarını 4734 sayılı Kanun çerçevesinde MAL ALIMI İHALESİ olarak temin etmeleri gerektiği'; Maliye Bakanlığı'nın ilgili Genelgesi de bir istisna tanımlar: 'piyasada rekabet koşullarının OLUŞMAMASI veya... limitlerin aşılmaması halinde söz konusu ihtiyaçların DOĞRUDAN TEMİN yoluyla karşılanabileceği'. İdarenizin savunmasına ('firmalar isteksiz, rekabet yok, avantajlı anlaştık') denetim çok net bir mantıkla cevap verir: '4734 sayılı Kanun'a göre İHALE EDİLMEDEN elektrik alımı için piyasada rekabet koşullarının OLUŞUP OLUŞMADIĞININ ANLAŞILAMAYACAĞI açıktır.' Sonuç: 'Belediyenin elektrik enerjisi ihtiyacının İHALE YOLUYLA karşılanması, piyasada rekabet koşullarının oluşmaması veya yıllık tüketim miktarının... limitleri aşmaması halinde ise DOĞRUDAN TEMİN usulünün kullanılması gerekmektedir.'

Analiz: (1) 'Rekabet yok, biliyoruz' argümanı; TAHMİN ile İSPATLANMIŞ SONUCU'nu karıştırır, ve mantıksal olarak KENDİ KENDİNİ ÇÜRÜTÜR: rekabetin oluşup oluşmadığını anlamanın tek yolu, ihaleyi açıp kaç firmanın teklif verdiğini, tekliflerin ne kadar farklılaştığını görmektir, ihale açmadan 'zaten rekabet yok' demek, sınanmamış bir varsayımı gerekçe olarak kullanmaktır (ibb-taksi-duragi-190-adet ve sisli-hizmet-ucreti-indirim dosylarının 'bir istisnanın koşulunu, o koşulu test etmeden var saymak, istisnayı anlamsız kılar' sürümü: bir kuralın istisnası belirli bir durumun (rekabet yokluğu) varlığına bağlıysa, o durumun varlığı, kuralın kendisi uygulanmadan (ihale açılmadan) tespit edilemez, bu bir döngüsel akıl yürütmedir). (2) 'Avantajlı fiyat aldık' savunması, İHALEDE DAHA İYİ BİR FİYAT ALINABİLECEĞİ İHTİMALİNİ hiç test etmemiş olmanın üzerini örter: doğrudan görüştüğünüz tek firmadan 'avantajlı' bir teklif almış olmanız, bu teklifin piyasadaki en iyi teklif olduğu anlamına gelmez, ihale, tam da birden fazla teklifi karşılaştırarak gerçek piyasa fiyatını ortaya çıkarmak için vardır; tek taraflı bir görüşmede 'avantajlı' hissedilen bir fiyat, aslında ihalede çıkabilecek daha düşük bir fiyatın önünü kesmiş olabilir. (3) Serbest tüketici limitinin her yıl güncellenmesi, idarelerin durumunu her yıl yeniden değerlendirmesini gerektirir: limit sabit değildir, EPDK her yıl bunu günceller; bu nedenle bir belediyenin bir önceki yıl serbest tüketici olmaması, bu yıl da olmayacağı anlamına gelmez; yıllık tüketim ve güncel limit her yıl karşılaştırılmalıdır. (4) Düzeltme; belediyenin elektrik enerjisi ihtiyacının, serbest tüketici limitinin aşıldığı her yıl için 4734 sayılı Kanun'a göre ihale yoluyla temin edilmesidir.

Yapılacaklar: (1) Mevcut doğrudan sözleşmenin, ihale mevzuatına aykırı kurulmuş olması nedeniyle hukuki durumu değerlendirilsin. (2) Her yıl başında, bir önceki yılki elektrik tüketimi ile o yıl için EPDK'nın belirlediği serbest tüketici limiti karşılaştırılarak, ihale/doğrudan temin usulü belirlensin. (3) Elektrik enerjisi ihtiyacı için 4734 sayılı Kanun'a uygun bir ihale süreci başlatılsın; rekabet durumu bu ihale sonucuna göre değerlendirilsin. (4) Diğer serbest tüketici niteliğindeki idari birimlerin (varsa bağlı kuruluşlar) elektrik alımlarının da aynı kritere göre gözden geçirilmesi sağlansın.

Uygulama önerisi: 'piyasada rekabet yok' gibi bir istisna gerekçesine dayanmadan önce, bu iddiayı ihale açarak test edin, sonucun ne olacağını önceden tahmin etmek, ihale mevzuatının aradığı fiili tespitin yerine geçmez. Ve denetçinin ölçüsü nettir: bir idarenin ihale usulünden muaf olabilmesi için gereken koşul (rekabet yokluğu), ancak o usul işletilerek anlaşılabilecek bir durumdur; bu koşulu ihale açılmadan varsaymak, istisnayı kuralın kendisi haline getirir.