Taksi durakları yıllardır bulundukları meydan/yol kenarındaki yerleri fiilen kullanıyor; bunlardan ayrıca ecrimisil i...

Hayır, olduğu gibi kabul edilemez, çünkü bu alanlar meydan, yol gibi umuma açık kamusal alanlardır ve buralardaki her türlü bedelsiz, ruhsatsız kullanım, süresi ne kadar uzun olursa olsun, hukuka aykırı bir işgal olarak kalır: 2024 denetiminde aynen, 'İdarenin tasarrufunda ve/veya sorumluluğunda olan ve muhtelif adreslerde bulunan 190 ADET TAKSİ DURAĞI YERİNİN, taksi durakları tarafından İŞGAL EDİLDİĞİ, işgalcilerden ECRİMİSİL ALINMADIĞI ve bu durakların RUHSATSIZ ŞEKİLDE faaliyet gösterdikleri görülmüştür.' 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu m.75, bu durumun sonucunu nettir biçimde belirler: '...gerçek ve tüzel kişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden... tespit tarihinden GERİYE DOĞRU BEŞ YILI GEÇMEMEK ÜZERE tespit ve takdir edilecek ECRİMİSİL İSTENİR. Ecrimisil talep edilebilmesi için, idarelerin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması GEREKMEZ ve fuzuli şagilin KUSURU ARANMAZ.', yani ecrimisil için ne bir zarar ispatı ne de kötü niyet aranır; sadece izinsiz kullanım yeterlidir. 3194 sayılı İmar Kanunu m.11 ise bu alanların niteliğini hatırlatır: 'meydan, yol, su yolu, park, yeşil saha, otopark, toplu taşıma istasyonu ve terminal gibi umumi hizmetlere ayrılmış... arazi ve arsaların belediye tarafından SATILAMAYACAĞI ve BAŞKA BİR MAKSAT İÇİN KULLANILAMAYACAĞI' ifade edilmiştir. Ayrıca İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'te 'taksi durağı ve yazıhanesi sıhhi müessese olarak tanımlanmış'tır, yani bu, ruhsat gerektirmeyen bir faaliyet değildir. Sonuç: '190 adet taksi durağı yeri için 2886 sayılı Kanun'un 75'inci maddesine istinaden tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere ECRİMİSİL İSTENMESİ ve FUZULİ ŞAGİLLERİN İŞGALLERİNE SON VERİLEREK bahsi geçen alanların kamunun kullanımına kazandırılması gerekmektedir.'

Analiz: (1) 'Yerleşik düzen, kimse şikayet etmiyor' argümanı; TOPLUMSAL KABUL ile HUKUKİ MEŞRULUK'u karıştırır: bir kullanımın uzun süredir devam etmesi ve şikayet konusu olmaması, o kullanımı hukuka uygun hale getirmez, 2886 m.75'in 'kusur aranmaz' ifadesi tam olarak bunu vurgular: idarenin veya işgalcinin niyeti/algısı ne olursa olsun, izinsiz kullanım devam ettiği sürece ecrimisil hakkı doğmaya devam eder (sisli-hizmet-ucreti-indirim-muafiyet dosyasının 'yerleşik bir uygulamanın varlığı, o uygulamanın mevzuata uygunluğunu göstermez' sürümü: bir kullanımın uzun süre kesintisiz devam etmesi, sadece o ihlalin ne kadar süredir fark edilmediğini/göz ardı edildiğini gösterir, ihlali meşrulaştırmaz). (2) Taksi duraklarının kamuya faydalı bir hizmet sunması, kamusal alanı bedelsiz kullanma hakkı vermez: taksi durakları elbette şehir içi ulaşıma katkı sağlar, ama bu, meydan/yol gibi herkesin ortak kullanımına ayrılmış bir alanı, belirli bir ticari faaliyet için (ve bedelsiz) tahsis etmeyi otomatik olarak meşrulaştırmaz; aynı mantıkla her ticari faaliyet kamusal alan talep edebilirdi. (3) Ruhsatsızlık, sadece bir evrak eksikliği değil, denetimsizlik anlamına gelir: taksi durağının sıhhi müessese sayılması, iş yeri açma ruhsatı sürecinin (güvenlik, hijyen, uygunluk kontrolleri) bilerek atlandığını gösterir, bu, hem kamu güvenliği hem de haksız rekabet (ruhsatlı çalışan başka müesseselerle eşitsizlik) açısından sorunludur. (4) Düzeltme; her bir durak için 5 yıllık geriye dönük ecrimisilin hesaplanıp tahsil edilmesi, ruhsatsız durakların ruhsatlandırılması veya tahliye edilmesidir.

Yapılacaklar: (1) 190 taksi durağının her biri için işgal tarihi tespit edilip, 5 yıllık geriye dönük ecrimisil hesaplanarak tahsilat süreci başlatılsın. (2) Ruhsatsız faaliyet gösteren duraklar için işyeri açma ve çalışma ruhsatı süreci başlatılsın; şartları karşılamayanlar için tahliye/kapatma işlemi uygulansın. (3) Gelecekte benzer kamusal alan kullanımlarının önlenmesi için düzenli saha denetimi ve envanteri oluşturulsun. (4) Meşru ihtiyaç duyulan yeni taksi durağı taleplerinin, 2886 sayılı Kanun'a uygun (bedelli, ihaleli/tahsisli) bir usulle karşılanması standart hale getirilsin.

Uygulama önerisi: kamusal alanlardaki (meydan, yol, park) fiili kullanımları düzenli olarak tarayın ve 'ne kadar süredir burada' değil, 'bunun için bir izin/bedel var mı' sorusunu esas alın. Ve denetçinin ölçüsü nettir: kamusal bir alanın izinsiz kullanımı, süresi veya toplumsal kabulü ne olursa olsun bir işgaldir; ecrimisil talebi için idarenin zarara uğramış olması veya işgalcinin kötü niyetli olması aranmaz.