Sendikayla imzaladığımız sosyal denge tazminatı sözleşmesinde, belediye personeline toplu taşıma araçlarımızdan ücret...

Sosyal hak olarak iyi niyetli görünse de, bu tür bir ücretsiz yararlanmayı sendikayla sözleşmeye koymak, kanunun ücretsiz/indirimli tarife için çizdiği sınırı aşmaktır, 4736 sayılı Kanun, kimlere ücretsiz/indirimli tarife uygulanabileceğini sınırlı ve kapalı bir liste halinde düzenler, ve belediye personeli bu listede yer almaz: 2018 denetiminde aynen, 'Belediye ile memur ve işçi sendikaları arasında imzalanan Sosyal Denge Tazminatı ile Toplu İş Sözleşmelerinde yer alan hükümlere istinaden, belediyede görev yapan memur, sözleşmeli ve işçi statüsündeki personele ÜCRETSİZ ULAŞIM İMKANI sağlandığı görülmüştür.' 4736 sayılı Kanun'un ilgili hükmü açıktır: 'kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticari indirimler HARİÇ herhangi bir kişi veya kuruma ÜCRETSİZ VEYA İNDİRİMLİ TARİFE UYGULANMAYACAĞI' ifade edilmiştir. Bu Kanuna dayanılarak çıkarılan Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliği, kimlerin (65 yaş üstü, engelliler, gaziler gibi belirli sosyal kategoriler) bu haktan yararlanabileceğini ayrıntılı olarak sayar. Denetim, belediye personelinin bu listede hiç yer almadığını vurgular: 'Gerek 4736 sayılı Kanunda, gerekse Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliğinde; Belediyenin bünyesinde çalışan personelin toplu taşıma hizmetinden ÜCRETSİZ ŞEKİLDE YARARLANMASINA imkan veren bir hüküm BULUNMADIĞINDAN, belediyenin çalışanlarına Kanunda belirtilen indirim ve istisnalar DIŞINDA ücretsiz veya indirimli şekilde seyahat hakkı sunması MÜMKÜN BULUNMAMAKTADIR.' İdarenizin cevabı doğru yönde bir kabul içerir: 'Gerekli düzenleme yapılarak personel indirim kartları İPTAL EDİLECEKTİR.'

Analiz: (1) 'Sendikayla mutabık kaldık, makul bir sosyal hak' argümanı; TARAFLAR ARASI MUTABAKAT ile KANUNUN KAPALI LİSTESİ'ni karıştırır: sosyal denge tazminatı veya toplu iş sözleşmesi görüşmelerinde taraflar birçok konuda anlaşabilir, ama bu anlaşma, 4736 sayılı Kanun'un ücretsiz/indirimli tarifeyi belirli kategorilerle sınırlayan emredici hükmünü aşamaz (basaksehir-toplu-sozlesme-mevzuata-aykiri dosyasının 'sendikayla mutabakat, kanunun çizdiği sınırı genişletmez' sürümü: bir sosyal hakkın sendikayla görüşülüp sözleşmeye yazılmış olması, o hakkın ayrıca kanunda tanımlı bir istisnaya karşılık gelip gelmediği sorusunu ortadan kaldırmaz, kanun kapalı bir liste sayıyorsa, listeye girmeyen bir grup için 'biz de ekleyelim' denemez). (2) Ücretsiz/indirimli tarife istisnalarının 'kapalı liste' olarak düzenlenmesi, keyfi genişlemeyi önlemek içindir: eğer her kurum, kendi personeline veya istediği gruba serbestçe ücretsiz hizmet tanıyabilseydi, toplu taşımanın işletme geliri sistematik olarak erirdi, kanun koyucu, tam da bunu önlemek için istisnaları somut ve sınırlı kategorilerle (yaş, engellilik, gazilik gibi) belirlemiştir; 'belediye personeli' bu mantığa uymayan, iş ilişkisine dayalı bir kategori olduğu için listeye girmemiştir. (3) Bu uygulama, toplu taşımanın gerçek maliyetini gizler ve belediyenin başka gelirlerinden çapraz sübvanse edilmesine yol açar: personelin ücretsiz bindiği her yolculuk, toplu taşıma işletmesinin gerçek geliri ile tahsil edilen gelir arasında bir fark yaratır, bu fark, ergene-kati-atik-tam-maliyet dosyasındaki mantıkla, başka kaynaklardan (genel bütçe) kapatılmak zorunda kalır. (4) Düzeltme; sendika sözleşmelerindeki bu maddenin kaldırılması, personel indirim kartlarının iptal edilmesidir.

Yapılacaklar: (1) Personele verilen ücretsiz seyahat kartları derhal iptal edilsin. (2) Mevcut ve gelecekteki sosyal denge tazminatı/toplu iş sözleşmesi görüşmelerinde, kanunda tanımlı istisnalar dışında ücretsiz/indirimli hizmet taahhüdü verilmemesi konusunda müzakere ekibine talimat verilsin. (3) Geçmiş dönemde bu uygulama nedeniyle oluşan gelir kaybının büyüklüğü tahmini olarak hesaplanıp kayıt altına alınsın. (4) Belediyenin diğer hizmetlerinde (su, otopark vb.) benzer şekilde personele tanınmış, kanuni dayanağı olmayan ücretsiz/indirimli uygulamalar olup olmadığı gözden geçirilsin.

Uygulama önerisi: sendika görüşmelerinde bir sosyal hak teklifi geldiğinde, 'bu hak, ilgili kanunda tanımlı bir istisna kategorisine mi giriyor, yoksa biz mi yeni bir kategori yaratıyoruz' sorusunu önceden hukuk birimine sorun. Ve denetçinin ölçüsü nettir: ücretsiz/indirimli tarife uygulanabilecek kişi/kurum grupları kanunla sınırlı şekilde belirlenmiştir; bu listeye girmeyen bir grup için sendika sözleşmesiyle yeni bir istisna yaratılamaz.