Parkımızın bir köşesine küçük bir kafe/dükkan yapıp kiraya verdik; yönetmelik parklarda çay bahçesi/büfe gibi yapılar...

Yönetmeliğin çay bahçesi/büfeye izin vermesi doğru, ama bu izin koşulsuz değildir, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, parklardaki bu tür yapılara sıkı bir alan, kat ve yükseklik sınırı koymuştur, ve sorun genellikle bu sınırların aşılmasında veya yönetmelikte sayılmayan bir yapı türü yapılmasında ortaya çıkar: 2024 denetiminde aynen, 'İmar planında park olarak ayrılan alanda, İMAR MEVZUATINA AYKIRI ŞEKİLDE TİCARİ YAPILAŞMAYA izin verildiği ve buranın KİRALAMA SURETİYLE İŞLETMEYE AÇILDIĞI görülmüştür.' Yönetmelik m.19/c, park alanlarında yapılabilecekleri tek tek ve sınırlı sayar: '1000 m2 ve üzeri parklarda AHŞAP VEYA HAFİF YAPI MALZEMELERİNDEN yapılmak, KAT ADEDİ 1'İ, YÜKSEKLİĞİ 4,50 METREYİ ve açık alanları dahil taban alanları toplamda %3'Ü, HER BİRİNİN ALANI 15 M2'Yİ geçmemek kaydıyla çay bahçesi, büfe, muhtarlık, güvenlik kulübesi...', yani çay bahçesi/büfe serbestçe değil, her biri en fazla 15 m², toplamda parkın %3'ü, tek katlı, 4,5 metreyi aşmayan, hafif malzemeden yapılar olarak inşa edilebilir. Denetim, parkların niteliğini de hatırlatır: 'Bu Yönetmelik hükümlerinden anlaşılacağı üzere, imar planlarında kamunun ortak kullanımına ayrılmış meydan, yol, park, yeşil saha gibi alanlar... KAMU KULLANIMINDAN GEÇİCİ SÜREYLE BİLE ÇIKARILARAK özel şahıs veya şirketlerin kullanımına VERİLEMEZ. Söz konusu yerler kamunun istifadesine açık olan ve TESCİLE TABİ OLMAYAN yerlerdir.' Sonuç: 'gerek hazineden devredilen gerekse düzenleme ortaklık payı olarak özel mülkiyetten belediyeye intikal etmiş alanların UMUMİ HİZMETE ayrılmış olması nedeniyle BAŞKA MAKSATLARLA KULLANILMASI MÜMKÜN DEĞİLDİR.'

Analiz: (1) 'Yönetmelik izin veriyor' argümanı; İZNİN VARLIĞI ile İZNİN KOŞULLARINA UYULMASI'nı karıştırır: yönetmelik gerçekten çay bahçesi/büfe yapımına izin verir, ama bu izin, belirli bir alan büyüklüğü ve teknik özellik çerçevesinde verilmiştir; 15 m²'yi aşan, betonarme yapılan, veya parkın %3'ünden fazlasını kaplayan bir yapı, artık yönetmeliğin izin verdiği kapsamın dışına çıkmıştır (aksu-spor-kulubu-park-ihalesiz-tahsis dosyasının 'bir istisnanın varlığı, o istisnanın sınırsız kullanılabileceği anlamına gelmez' sürümü: bir yönetmelik belirli bir kullanıma izin verirken bunu somut sayısal sınırlarla (alan, kat, yükseklik) çerçevelemişse, bu sınırların her biri ayrı ayrı denetlenmeli, sadece 'izin var mı' sorusuyla yetinilmemelidir). (2) 'Vatandaş faydalanacak' gerekçesi, yapının GERÇEKTE nasıl kullanıldığı sorusunu atlar: bir çay bahçesi/kafe yapısı, ilk bakışta halka hizmet eden bir tesis gibi görünse de, bu yapı kiraya verildiğinde ve ticari işletmeye dönüştüğünde, park alanının asıl amacı olan 'yeşil bitki örtüsü ile dinlenme ihtiyacı'ndan uzaklaşmış olur, özellikle yapı büyükse, parkın kamusal/yeşil karakterini gölgede bırakabilir. (3) Bu tür ihlaller genellikle küçük başlar ama parkın bütününü etkileyen bir emsal oluşturur: bir park için bir kez sınır aşan yapıya izin verilmesi, o parkta veya başka parklarda benzer taleplerin de kabul edilmesi için bir emsal yaratır, bu, zamanla parkların fiilen ticari alanlara dönüşmesi riskini doğurur. (4) Düzeltme; mevcut yapının yönetmelikteki alan/kat/yükseklik sınırlarına uygunluğunun kontrol edilmesi, aşım varsa yapının bu sınırlara uygun hale getirilmesi veya kaldırılmasıdır.

Yapılacaklar: (1) Söz konusu yapının alan, kat ve yükseklik ölçüleri yönetmelikteki sınırlarla karşılaştırılıp uygunluk durumu belgelensin. (2) Sınırı aşan veya yönetmelikte sayılmayan bir yapı türü ise, yapının kaldırılması veya yönetmeliğe uygun hale getirilmesi için süreç başlatılsın. (3) Belediyedeki diğer parklarda benzer şekilde sınırı aşan veya izinsiz yapılaşma olup olmadığı genel bir tarama ile tespit edilsin. (4) Park alanlarına yeni yapı talebi geldiğinde, önce yönetmelikteki alan/kat/yükseklik tablosuyla karşılaştırma yapılmasını zorunlu kılan bir kontrol listesi imar birimine tanımlansın.

Uygulama önerisi: park alanlarına yapı yaparken 'yönetmelik izin veriyor mu' sorusunun yanına mutlaka 'izin verilen alan/kat/yükseklik sınırını aşıyor muyum' sorusunu da ekleyin, sınırlı bir izin, sınırsız bir yapılaşma hakkı değildir. Ve denetçinin ölçüsü nettir: park gibi kamunun ortak kullanımına ayrılmış alanlar, yönetmeliğin çizdiği dar çerçeve dışında hiçbir şekilde farklı bir amaca (ticari işletme dahil) tahsis edilemez; bu, geçici bir süre için bile geçerlidir.