Tek kalemlik bir mal alımı doğrudan temin üst limitini aştı ama işimiz acildi; buna rağmen doğrudan temin yapabilir m...

Hayır, çünkü doğrudan temin usulünün kullanılabilmesi, işin aciliyetine değil, tutarının kanunda belirlenen ÜST LİMİTİN ALTINDA KALMASINA bağlıdır; limit aşıldığı andan itibaren, ne kadar acil olursa olsun, alımın temel ihale usulleriyle yapılması zorunludur: 2024 denetiminde aynen, 'Toplam tutarı doğrudan temin üst limitini aşan mal alımının 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nda öngörülen TEMEL İHALE USULLERİ İLE İHALE EDİLMESİ GEREKİRKEN idarece doğrudan teminle gerçekleştirildiği görülmüştür.' 4734 sayılı Kanun m.22/d, büyükşehir belediyesi sınırları içindeki idareler için 2024 yılında 705.310,40 TL'yi AŞMAYAN ihtiyaçların doğrudan temin usulüyle karşılanabileceğini söyler, bu bir tavan tutardır, aşıldığında doğrudan temin seçenek olmaktan çıkar. Denetim, somut ihlali bir tabloyla belgeler: 'Çikolata alımı... Tutar TL 1.325.800,00 KDV Dahil Tutar TL 1.339.058,00... Şirket 1.339.058,00 TL'lik DOĞRUDAN TEMİN LİMİTİNİ AŞAN mal ihtiyacını temel ihale usulleri yerine doğrudan temin suretiyle gerçekleştirmiştir.' Yani limit 705.310,40 TL iken, alım neredeyse iki katı bir tutarda gerçekleştirilmiştir. Denetim sonucu nettir: 'Bu alım usulü MEVZUATA AYKIRILIK teşkil etmektedir... Şirket tarafından yapılan alımların... TEMEL İHALE USULLERİ ile gerçekleştirilmesi gerekmektedir.' Kanun ayrıca m.60'ta, temel ilkelere aykırı alım yapan veya yaptıran görevliler için ceza sorumluluğu öngörür.

Analiz: (1) 'İşin aciliyeti' savunması; ACİLİYETİN GEÇERLİ OLDUĞU DURUMLAR ile DOĞRUDAN TEMİNİN TUTAR ŞARTINI' karıştırır: 4734 sayılı Kanun'da aciliyet gerekçesiyle kullanılabilecek ayrı ve özel hükümler (örneğin pazarlık usulünün belirli bentleri) bulunur, ama m.22/d'deki doğrudan temin, aciliyete değil, sadece ve sadece tutara bağlı bir istisnadır; bir alımın acil olması, onu otomatik olarak doğrudan temin kapsamına sokmaz (suruc-dogrudan-temin-yillik-limit dosyasının 'bir istisnanın dayandığı koşul neyse, sadece o koşul karşılanmalıdır' sürümü: doğrudan temin, tutar eşiğine bağlı dar bir istisnadır; başka bir gerekçe (aciliyet, özel ihtiyaç) bu tutar şartının yerine geçemez). (2) Limitin '%10 fazlası kabul edilebilir' gibi esnek bir sınır olmadığını, tam iki katına yakın bir aşımın gösterdiği açıktır: 705 bin TL'lik bir sınırın 1,34 milyon TL'ye (yaklaşık %90 fazlasıyla) çıkması, sınırda ölçüm hatası veya yorum farkı değil, açık ve büyük ölçekli bir ihlaldir, bu büyüklükteki bir aşım, 'sınırın neresinde olduğumuzu tam bilemedik' savunmasını da geçersiz kılar. (3) 'Çikolata alımı' gibi nispeten sıradan bir mal kalemi için bu tutarda doğrudan temine gidilmesi, aciliyet iddiasını da zayıflatır: eğer alım konusu, hayati bir kesinti veya afet müdahalesi gibi gerçek bir aciliyet gerektiren bir kalem değilse, 'zaman yoktu' savunması daha da inandırıcılıktan uzaklaşır, büyük hacimli, standart bir mal alımı, önceden planlanabilecek ve ihaleye çıkarılabilecek bir iştir. (4) Düzeltme; benzer büyüklükteki gelecekteki alımların, doğrudan temin limitinin altında kalıp kalmadığı önceden kontrol edilerek, aşan alımların temel ihale usulleriyle (açık ihale, belli istekliler arası ihale vb.) gerçekleştirilmesidir.

Yapılacaklar: (1) Bu alımın mevzuata uygunluğu ve varsa sorumluların ceza/idari sorumluluğu hukuk birimince değerlendirilsin. (2) Doğrudan temin taleplerinde, alım tutarının o yılki güncel üst limitle karşılaştırılmasını zorunlu kılan bir ön onay adımı satın alma sürecine eklensin. (3) Yıl içinde güncellenen doğrudan temin limitleri (Kamu İhale Kurumu tarafından her yıl yeniden belirlenir), ilgili birimlere düzenli olarak duyurulsun. (4) Büyük hacimli, tekrarlayan mal alımları (temsil/ikram, kurumsal hediye vb.) için yıllık ihtiyaç planlaması yapılarak, son anda doğrudan temine başvurma riski azaltılsın.

Uygulama önerisi: doğrudan temin talebi hazırlarken, ilk adım olarak 'bu tutar o yılki üst limitin altında mı' sorusunu kontrol edin, aciliyet gerekçesi, sadece kanunda bu gerekçeye açıkça izin veren ayrı hükümler için geçerlidir, doğrudan temin tutar şartının yerine geçmez. Ve denetçinin ölçüsü nettir: doğrudan temin, işin niteliğine değil tutarına bağlı dar bir istisnadır; tutar aşıldığında, işin ne kadar acil veya sıradan olduğuna bakılmaksızın temel ihale usulleri uygulanmalıdır.