Katı atık toplama hizmetini kendi imkanlarımızla yürütüyoruz; su faturasından tahsil ettiğimiz tutar bu hizmetin gerç...

Evet, gerekir, çünkü mevzuat size 'elinize geçen kadarını al' demiyor; Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik, tarifenin 'tam maliyet' esasına göre kurulmasını açıkça zorunlu kılar: 2024 denetiminde aynen, 'İdare, bu yükümlülüğünü kendi imkanlarıyla yerine getirmektedir. Bununla beraber YAPTIĞI HARCAMALARI ESAS ALARAK, bu hizmetlere ilişkin ücretlerin TAM OLARAK YANSITILMADIĞI görülmüştür.' Yönetmelik m.1, amacını 'tam maliyet esaslı tarifelerin... belirlenmesi, ayarlanması ve uygulanması yoluyla çevresel altyapı hizmetlerinin sürdürülebilirliğini sağlamak' olarak tanımlar; m.13 ise 'toplam sistem maliyeti'ni ayrıntılı sayar: 'yatırımın finansal maliyeti, sistemin işletilmesi ve bakımı, sabit varlıkların amortisman maliyetleri, yönetim ve izleme giderleri, vergiler, kamulaştırma ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak özkaynak getirisi'; m.18 ise 'tam maliyet ve kirleten öder esasları'nın kullanılacağını belirtir. Denetim, sizin durumunuzda iki ayrı sorun tespit eder: (a) genel tarife yetersizliği, '2024 yılı için sadece TESKİ üzerinden tahsil edilip gönderilen tutar kadar toplandığı, KALAN TUTARA İLİŞKİN HERHANGİ BİR İŞLEM YAPILMADIĞI tespit edilmiştir'; (b) sanayi kuruluşlarına özel bir sorun, Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuz m.6'ya göre 'sanayi kuruluşlarının tarifeleri belirlenirken ÇALIŞAN PERSONEL SAYISI esas alınacaktır', ama 'sanayi kuruluşlarıyla yapılan sözleşmelerin bir kısmının mevcut personel sayısıyla uyumlu olmadığı diğer bir ifadeyle EKSİK PERSONEL SAYISI ÜZERİNDEN sözleşme yapıldığı tespit edilmiştir.' Sonuç: 'idarenin katı atık toplama işlemleri için katlandığı tüm maliyetlerin tahsili için çalışma yapması ve sanayi kuruluşlarıyla yapılan sözleşmelerde gerçek personel sayısının belirlenmesi gerekmektedir.'

Analiz: (1) 'Bir kısmını karşılıyor, yeterli' yaklaşımı; KISMİ TAHSİLAT ile TAM MALİYET YÜKÜMLÜLÜĞÜ'nü karıştırır: yönetmelik, tarifenin 'toplam sistem maliyetinin tamamını' karşılamasını ister, kısmi bir tahsilat, hizmetin sürdürülebilirliğini tehlikeye atar, çünkü aradaki fark başka bütçe kalemlerinden (yani dolaylı olarak tüm vergi mükelleflerinden) karşılanmak zorunda kalır; oysa 'kirleten öder' ilkesi, bu maliyetin doğrudan hizmeti kullananlardan tahsil edilmesini ister (denizlibb-yangin-sigortasi-eksik-beyan dosyasının 'beyan/tahsilatı kontrolsüz bırakmak, gerçek maliyeti/matrahı örter' sürümü: bir hizmetin/verginin gerçek boyutu bağımsız olarak hesaplanıp karşılaştırılmadıkça, mevcut tahsilatın 'yeterli' olup olmadığı bilinemez). (2) Sanayi kuruluşlarıyla eksik personel sayısı üzerinden sözleşme yapmak, tarifeyi doğrudan ve bilinçli şekilde düşürür: personel sayısı, sanayi kuruluşunun ne kadar atık üreteceğinin bir göstergesi olarak kullanılıyorsa, gerçek sayıdan düşük bir rakamla sözleşme yapmak, o kuruluşun gerçekte ürettiği atığın altında bir bedel ödemesi sonucunu doğurur, bu, sadece bir hesaplama hatası değil, kirleten öder ilkesinin fiilen çiğnenmesidir. (3) 'Kendi imkanlarımızla yapıyoruz' güveni, maliyetin görünmez kalmasına yol açabilir: hizmeti dışarıdan ihale ile almış olsaydınız, sözleşme bedeli maliyetin açık bir göstergesi olurdu; kendi ekip/araçlarınızla yaptığınızda ise maliyet, personel/yakıt/amortisman gibi kalemlere dağılmış durur ve tarifeye yansıtılması için ayrıca hesaplanması gerekir, bu hesaplama yapılmazsa, maliyet fiilen görünmez kalır. (4) Düzeltme; katı atık hizmetinin toplam sistem maliyetinin yönetmelikteki kalemlere göre hesaplanıp tarifeye tam yansıtılması, sanayi kuruluşlarıyla yapılan sözleşmelerin gerçek personel sayısına göre güncellenmesidir.

Yapılacaklar: (1) Katı atık toplama/taşıma hizmetinin toplam sistem maliyeti (işletme, amortisman, yönetim, vergi vb. dahil) yönetmelikteki kalemlere göre hesaplansın. (2) Tarife, hesaplanan tam maliyeti karşılayacak şekilde güncellenip TESKİ ile koordineli olarak su faturalarına yansıtılsın. (3) Sanayi kuruluşlarıyla yapılan tüm sözleşmeler, güncel ve gerçek personel sayıları esas alınarak yeniden düzenlensin. (4) Maliyet ve tarife hesaplamasının düzenli (örn. yıllık) olarak güncellenmesini sağlayacak bir takvim oluşturulsun.

Uygulama önerisi: 'su faturasından ne kadar geliyorsa o kadarını alırız' pasif yaklaşımından, 'gerçek maliyetimiz nedir, tarife bunu karşılıyor mu' aktif yaklaşımına geçin, özellikle hizmeti kendi imkanlarınızla yürütüyorsanız, maliyet hesaplaması sizin sorumluluğunuzdadır. Ve denetçinin ölçüsü nettir: tam maliyet ve kirleten öder ilkeleri, hizmeti kimin (idare mi, dışarıdan yüklenici mi) yürüttüğüne bakmaksızın geçerlidir; maliyetin görünür olmaması, o maliyetin tahsil edilmesi gerektiği gerçeğini değiştirmez.