Kazandığımız davalarda mahkemenin bize hükmettiği vekalet ücretini ayrıca takip etmemiz mi gerekiyor?

Hayır, kendiliğinden gelmez, bir mahkeme kararının lehinize bir alacak doğurması ile o alacağın hesabınıza geçmesi iki ayrı şeydir; aradaki köprüyü, idarenin kendisinin aktif olarak kurması (tahakkuk ettirmesi ve tahsil etmesi) gerekir: 2018 denetiminde aynen, 'Hukuk işlerinden alınan dava dosyalarının incelenmesi neticesinde, İdare lehine sonuçlanan mahkeme ilamlarında İdare lehine avukat vekalet ücreti takdir edildiği; ANCAK BUNLARIN İDARE TARAFINDAN TAHAKKUK VE TAHSİLATLARININ YAPILMADIĞI görülmüştür.' 659 sayılı KHK m.14/2, kazanılan vekalet ücretinin akıbetini ayrıntılı düzenler: 'İdareler lehine karara bağlanan ve TAHSİL OLUNAN vekalet ücretleri, hukuk biriminin bağlı olduğu idarenin merkez teşkilatında bir EMANET HESABINDA toplanarak idare hukuk biriminde fiilen görev yapan personele... usul ve sınırlar dahilinde ödenir.' Dikkat edilmesi gereken kelime 'tahsil olunan'dır, yani kanun, tahsilatın zaten gerçekleşmiş olduğunu varsayarak dağıtım kurallarını düzenler; tahsilatın kendisi ayrı, idarenin yapması gereken bir iştir. Vekalet Ücretlerinin Dağıtımına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m.8 ayrıca şunu ekler: 'Emanet hesabında toplanan ve dağıtımı yapılamayan vekalet ücretleri tahsilini takip eden ÜÇÜNCÜ BÜTÇE YILININ SONUNDA gelir kaydedilir.' Denetim sonucu nettir: 'idare lehine sonuçlanan dava dosyalarından kazanılan vekalet ücretleri TAKİP EDİLEREK tahsilatı için gerekli işlemlerin yapılması, toplanan tutarların emanet hesapta takip edilerek dağıtımının mevzuatta belirtilen esas ve usullere uygun biçimde yapılması... idare menfaatlerini korumak... bakımından faydalı olacağı değerlendirilmektedir.'

Analiz: (1) 'Mahkeme kararı var, kendiliğinden gelir' varsayımı; HAKKIN VARLIĞI ile HAKKIN TAHSİLİ'ni karıştırır: bir mahkeme ilamı, size karşı tarafa karşı bir alacak hakkı tanır, ama bu, tıpkı özel hukuktaki herhangi bir alacak gibi, icra takibi veya doğrudan tahsilat işlemi gerektirir; kimse sizin yerinize bu takibi başlatmaz (yalova-idari-para-cezasi-rucu dosyasının 'idarenin lehine doğan bir hak, idare harekete geçmezse kendiliğinden gerçekleşmez' sürümü: bir hakkın hukuken var olması, o hakkın idarenin kasasına kendiliğinden ulaşacağı anlamına gelmez, arada idarenin aktif bir tahsilat işlemi olmalıdır). (2) Bu sadece bir 'idare geliri' meselesi değil, aynı zamanda hukuk biriminde çalışan avukatların teşvik ödemesinin de kaynağıdır: kazanılan vekalet ücretinin %55'i, davayı takip eden avukat/hukuk müşavirine, %40'ı ise hukuk biriminde çalışan diğer personele dağıtılır, yani bu tahsilatın yapılmaması, sadece belediye bütçesini değil, doğrudan hukuk biriminin motivasyonunu ve teşvik sistemini de işlevsiz bırakır. (3) Sistemin kendi içinde bir 'nihai güvenlik' mekanizması var, ama bu mekanizma da tahsilat yapılmadan işlemez: dağıtılamayan tutarların üçüncü bütçe yılı sonunda hazineye/bütçeye gelir kaydedilmesi kuralı, sadece tahsil edilmiş ama dağıtılamamış tutarlar için geçerlidir, hiç tahsil edilmemiş bir alacak için bu mekanizma devreye bile girmez, alacak sonsuza kadar askıda kalır. (4) Düzeltme; her dava dosyasının sonuçlandığında, lehine hükmedilen vekalet ücretinin ayrı bir kayıtla izlenmesi, tahakkuk ve tahsilat işlemlerinin başlatılması, tahsil edilenlerin emanet hesapta toplanıp mevzuata uygun dağıtılmasıdır.

Yapılacaklar: (1) Geçmiş yıllarda idare lehine sonuçlanan ve vekalet ücreti hükmedilen tüm dava dosyaları taranıp tahsil edilmemiş olanlar tespit edilsin. (2) Bu dosyalar için tahakkuk ve tahsilat/icra takibi işlemleri başlatılsın. (3) Hukuk birimi ile mali hizmetler birimi arasında, her dava sonuçlandığında vekalet ücreti bilgisinin otomatik olarak aktarılacağı bir bildirim mekanizması kurulsun. (4) Tahsil edilen tutarların emanet hesapta toplanıp, yönetmelikteki oran ve sürelere uygun şekilde dağıtımı/gelir kaydı düzenli olarak takip edilsin.

Uygulama önerisi: hukuk biriminizde 'kazanılan dava = kazanılan vekalet ücreti = otomatik gelen para' zincirini kırın; her kazanılan dosyayı, ayrı bir tahsilat takip listesine ekleyin ve düzenli olarak durumunu kontrol edin. Ve denetçinin ölçüsü nettir: mahkeme kararı bir hak doğurur, ama o hakkı paraya çevirmek idarenin kendi aktif takibiyle mümkündür; takip edilmeyen bir alacak, kağıt üzerinde kalır.