Çevre temizlik vergisini emlak vergisi kayıtlarımızdan otomatik türetiyoruz, bu pratik değil mi?

Pratik olması, doğru mükellefi hedeflediği anlamına gelmez, çünkü emlak vergisi ile çevre temizlik vergisinin mükellefi kanunen farklıdır: emlak vergisinde mükellef malik, çevre temizlik vergisinde ise binayı fiilen kullanan kişidir; bu ikisini aynı kayıttan türetmek, sistematik bir hataya yol açar: 2024 denetiminde aynen, 'Binayı KULLANANLARA tesis edilmesi gereken çevre temizlik vergisi mükellefiyetlerinin emlak vergisi beyanları üzerinden BİNA MALİKLERİNE tesis edildiği... bunun sonucunda çevre temizlik vergisi tahakkuk ve tahsilatlarının EKSİK YAPILDIĞI görülmüştür.' 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu Mükerrer m.44 açıktır: 'Verginin mükellefleri BİNAYI KULLANANLARDIR ve mükellefiyet binanın kullanıma başlanmasından itibaren başlar.' Sorun, sadece 'yanlış kişiden alıyoruz' değil, hesaplama yönteminin kendisidir: 'bir binaya paylı mülkiyet halinde malik olanlar hisseleri oranında emlak vergisi mükellefi olduğu için çevre temizlik vergisinin de bu hisse oranları üzerinden alındığı... emlak vergisi mükellefiyetindeki HİSSEDAR EKSİKLİKLERİ aynı şekilde çevre temizlik vergisi mükellefiyetine de YANSIMIŞ'tır. Denetimin somut örneği çarpıcıdır: Camikebir Mahallesi'ndeki bir işyeri için kullanıcıdan tahsil edilmesi gereken ÇTV 425 TL iken, bina 5/12 hisseyle A ve B kişilerine ait olduğu (kalan 7/12'lik hissenin emlak vergisi mükellefiyeti kurulmadığı) için sadece 177,1 TL tahsil edilebilmiştir, yani gerçek verginin %42'si. Sonuç: 'çevre temizlik vergisi mükellefiyetlerinin emlak vergisi beyanları üzerinden kurulmaması, mükellefiyetin bina maliklerine değil binayı kullananlara tesis edilmesi, bu açıdan çevre temizlik vergisi mükellefiyetinin Belediyeye İŞYERİ AÇMA VE ÇALIŞMA RUHSATI için yapılan başvuru verileri üzerinden kurulması gerekmektedir.'

Analiz: (1) 'Elimizdeki veriyi kullanıyoruz' pratikliği; VERİNİN VAR OLMASI ile VERİNİN DOĞRU KAVRAMI ÖLÇMESİ'ni karıştırır: emlak vergisi kaydı gerçek ve güvenilir bir veridir, ama 'kim' sorusuna verdiği cevap (malik), çevre temizlik vergisinin sorduğu 'kim' sorusundan (kullanıcı) farklıdır; kullanışlı bir veri kaynağı, yanlış soruyu cevaplıyorsa, sonucun kullanışlılığı bir işe yaramaz (bayrakli-nakdi-yardim ve sisli-sosyal-yardim dosylarının 'usul basitleştirmesi, kanunun aradığı temel kavramı değiştiremez' sürümü: bir vergi/yardımın mükellefini/muhatabını belirlemek için pratik olan kaynak, kanunun tanımladığı mükellef/muhatap kavramıyla örtüşmüyorsa, o kaynak kullanılamaz). (2) Paylı mülkiyette hisse oranı, kullanım oranını YANSITMAZ: bir binada %5/12 hisseye sahip olan bir malik, çevre temizlik hizmetinden (çöp toplama, kanalizasyon vb.) diğer kullanıcılarla aynı ölçüde yararlanabilir, vergiyi hisse oranına bölmek, kullanımla hiçbir ilgisi olmayan bir mülkiyet yapısını vergi matrahına karıştırır. (3) 'Eksik emlak beyanı' otomatik olarak 'eksik ÇTV' üretir, hata katlanarak büyür: eğer bir hissedarın emlak vergisi mükellefiyeti hiç kurulmamışsa (örnekte 7/12'lik hisse), bu kişi çevre temizlik vergisinden de tamamen muaf kalır, yani emlak vergisindeki her boşluk, doğrudan çevre temizlik vergisi kaybına dönüşür. (4) Düzeltme; çevre temizlik vergisi mükellefiyetinin, emlak vergisi kayıtları yerine işyeri açma/çalışma ruhsatı başvuru verileri veya doğrudan kullanıcı tespiti üzerinden kurulmasıdır.

Yapılacaklar: (1) Çevre temizlik vergisi mükellefiyet kayıtları, emlak vergisi beyanlarından bağımsız olarak, binayı fiilen kullananlar esas alınarak yeniden oluşturulsun. (2) İşyerleri için işyeri açma/çalışma ruhsatı başvuru verileri, konutlar için ise su aboneliği gibi kullanım tespitine imkan veren kaynaklar mükellefiyet tesisinde esas alınsın. (3) Paylı mülkiyetteki binalarda, hisse oranına göre değil, binanın tamamı için tek bir kullanıcı esaslı mükellefiyet kurulsun. (4) Geçmiş dönemde eksik tahsil edilen çevre temizlik vergisi tutarı hesaplanıp mümkün olan kısmı tahsil edilsin.

Uygulama önerisi: bir vergi/harcın mükellefini belirlerken, 'elimizde hangi veri var' sorusundan önce 'kanun bu vergide mükellefi nasıl tanımlıyor' sorusunu sorun, iki soru aynı cevabı vermeyebilir. Ve denetçinin ölçüsü nettir: idari kolaylık için kullanılan bir veri kaynağı, kanunun aradığı mükellef tanımıyla örtüşmüyorsa, o kolaylık sistematik bir gelir kaybına dönüşür.