Filit işçisi olarak aldığımız personeli, ihtiyaç değişince mühendis veya öğretmen olarak görevlendirebilir miyiz?

Alımın kendisi usulüne uygun görünse de, alım ile atama arasındaki sistematik ve kısa süreli örtüşme, aslında ilan edilen ihtiyacın gerçek ihtiyaç olmadığını, gerçek ihtiyacın (mühendis, öğretmen gibi vasıflı kadrolar) daha az rekabetçi bir ilan (vasıfsız işçi ilanı) üzerinden dolaylı yoldan karşılandığını gösterir: 2024 denetiminde aynen, 'Belediye tarafından 2019-2024 yılları arasında yapılan personel alımlarında; ihtiyaç duyulan personele ilişkin ilanlarındaki personellerin alımı yapıldıktan KISA BİR SÜRE SONRA fiilen başka birimlerde ve başka görev unvanı altında çalıştırıldıkları görülmüştür.' Ölçek küçük değildir: 'Bu şekilde alımı yapılıp daha sonra yeri ve unvanı değiştirilen... toplam personel sayısının 1670 olduğu tespit edilmiştir.' Somut örnekler çarpıcıdır: 'Çevre Sağlığı Şube Müdürlüğüne FİLİT İŞÇİSİ adı altında (yani haşere ilaçlamasında kullanılmak üzere) personel alımları yapılmış ancak alınan personel alımdan çok kısa bir süre sonra diğer birimlere MÜHENDİS, HEMŞİRE, GÜREŞÇİ, BÜRO MEMURU olarak görevlendirilmiştir'; benzer şekilde beden/temizlik işçisi olarak alınanlar 'tekniker, mühendis, arkeolog, güreşçi antrenörü, mimar, fizyoterapist, öğretmen, gençlik lideri, hatta TİYATRO OYUNCUSU' olarak görevlendirilmiştir. Denetim, idarenizin savunmasını ('mezuniyet, sağlık durumu gibi nedenler') doğrudan reddeder: 'bu açıklama personel temin sürecindeki usule dair temel sorunu çözmemektedir... yer ve unvan değişikliklerinin toplam personel sayısının 2024 yılı sonunda 1670'e ulaşması, idarenin açıklamalarında belirtilen gerekçelerle UYUŞMAMAKTADIR.' Sonuç değerlendirmesi: 'İstihdam sürecinde vasıfsız unvanlarla... yapılan alımların, çok kısa süre içerisinde... özel nitelik gerektiren unvanlara dönüştürülmesi, personel temininde ŞEFFAFLIK VE LİYAKAT İLKELERİYLE BAĞDAŞMAMAKTADIR... personel temininde ilan süreçlerinin ÇOĞUNLUKLA ŞEKLİ BİR NİTELİK TAŞIDIĞINI ve asıl ihtiyacın DOLAYLI YÖNTEMLERLE karşılandığını göstermektedir.'

Analiz: (1) 'Her bir nakil tek başına makul bir gerekçeye dayanıyor' savunması; TEKİL VAKA MEŞRULUĞU ile SİSTEMATİK ÖRÜNTÜ SORUNU'nu birbirine karıştırır: bir personelin sağlık durumu nedeniyle nakli, tek başına anlaşılabilir olabilir, ama bu tür nakillerin 1670 kişilik bir ölçekte, hep aynı yönde (vasıfsız ilandan vasıflı kadroya) gerçekleşmesi, tesadüfi bireysel kararlar değil, sistematik bir alım stratejisi olduğunu gösterir (dijital-muze-ihale-bolme ve arac-kiralama-yetki-belgesi dosylarının 'her adım kendi içinde açıklanabilir görünse de, örüntü asıl niyeti ele verir' sürümü: bireysel gerekçelerin toplamı, o gerekçelerin toplamından beklenenden çok daha büyük ve tek yönlü bir sonuç üretiyorsa, bireysel gerekçeler yetersiz kalır). (2) 'İlan usulüne uyduk' argümanı, İLANIN AMACINI (gerçek ihtiyacı doğru yansıtmak) atlar: ilan sürecinin hukuka uygunluğu, sadece ilan var mıydı, süresi doğru muydu gibi şekli kriterlerle değil, ilan edilen pozisyonun idarenin gerçek ihtiyacını yansıtıp yansıtmadığıyla da ölçülür, vasıfsız bir pozisyon için açılan ilana başvuran adaylar, aslında vasıflı bir pozisyon için rekabet ettiklerini bilmeden, dezavantajlı bir yarışa girmiş olurlar. (3) Bu uygulama, doğrudan alım yapılsa rekabet edecek adayların fırsatını gasp eder: eğer idarenin gerçek ihtiyacı bir mühendisse, bu pozisyon için mühendislik ilanı açılmalı ve tüm nitelikli mühendis adayları eşit şartlarda başvurabilmelidir, vasıfsız ilan üzerinden alınıp sonradan mühendis yapılan bir kişi, bu açık rekabetten muaf tutulmuş olur. (4) Düzeltme; personel taleplerinin, gerçek ihtiyaç duyulan unvan/nitelik esas alınarak doğrudan o unvan için ilana çıkarılması, alım sonrası kısa sürede unvan/birim değişikliği yapılan geçmiş vakaların gerekçelerinin ayrı ayrı incelenmesidir.

Yapılacaklar: (1) 2019-2024 arası unvan/birim değişikliği yapılan 1670 personelin dosyaları, değişikliğin alım tarihinden ne kadar süre sonra yapıldığı esas alınarak sınıflandırılsın ve kısa süreli (örn. 6 ay içi) değişiklikler ayrıca incelensin. (2) Personel alım taleplerinde, birimlerin ihtiyaç yazılarının gerçek unvan/nitelik belirtmesi zorunlu hale getirilsin; İşKUR ilanı bu niteliğe göre açılsın. (3) Alımdan sonraki belirli bir süre (örn. 1 yıl) içinde unvan/birim değişikliği talep edilen personel için, değişikliğin gerekçesi ve idarenin gerçek ihtiyaç analizinin belgelenmesi şartı getirilsin. (4) İnsan Kaynakları Anonim Şirketi'nin alım süreçleri, ilan edilen unvanla fiilen görevlendirilen unvan arasındaki tutarlılık açısından düzenli olarak denetlensin.

Uygulama önerisi: personel ihtiyacınızı ilan ederken, 'şu an bu unvanla alalım, sonra ihtiyaç görürüz' yaklaşımından kaçının, ilan edilen unvan, doldurulacak gerçek pozisyonu yansıtmalıdır. Ve denetçinin ölçüsü nettir: bir alım sürecinin usulüne uygunluğu, sadece ilanın varlığıyla değil, ilan edilen niteliğin fiilen görevlendirilen nitelikle tutarlı olmasıyla ölçülür; sistematik bir tutarsızlık, ilanı şekli bir formaliteye indirger.