Binamızın bir bölümünü elektrik dağıtım şirketi karar almadan kullanıyor; bu bizim değil onların sorunu değil mi?

Kullanımı sizin başlatmamış olmanız, kamu kaynağının etkin yönetiminden sizin sorumlu olmadığınız anlamına gelmez, 5018 sayılı Kanun, taşınmazların etkili, ekonomik ve verimli kullanılıp kullanılmadığını izleme ve gerektiğinde müdahale etme yükümlülüğünü doğrudan idareye (ve üst yöneticisi olarak başkana) yükler: 2024 denetiminde aynen, 'Belediyenin bir taşınmazındaki bazı bağımsız bölümlerin bölgeye elektrik dağıtımı yapan özel bir şirkete, HUKUKİ BİR GEREKÇE OLMADAN VE BEDELSİZ OLARAK kullandırıldığı görülmüştür.' 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu m.3, taşınmazları da 'kamu kaynağı' tanımına dahil eder; m.48 ise 'kamu idarelerine ait malları... edinme, kiralama, tahsis, yönetim, kullanma ve elden çıkarma işlemleri... verimlilik ve tutumluluk ilkesine göre yapılır; bu ilkeye aykırı eylem ve işlemlerden doğacak zararlardan, MALLARIN YÖNETİMİ VEYA KULLANILMASI HUSUSUNDA YETKİ VERİLENLER SORUMLUDUR' der; ve m.68, taşınmazlar dahil kamu kaynaklarının etkili kullanılıp kullanılmadığının izlenmesini Sayıştay'ın dış denetim görevi kapsamına alır. Denetimin somut tespiti nettir: 'Saraçilyas Mahallesi, 237 ada 2 parselde yer alan Belediyeye ait taşınmazın 2'nci katında bulunan bağımsız bölümün (4 ofis ve bir lavabo)... KİRALAMAYA YA DA KULLANDIRILMAYA YÖNELİK HERHANGİ BİR KARAR VEYA OLUR OLMAKSIZIN uzun yıllardır bedelsiz olarak kullanıldığı tespit edilerek tutanak altına alınmıştır.' İdarenin 'işlemlere başlanılacak' cevabına rağmen, 'tespitlere ilişkin hususların düzeltme işlemlerinin TAMAMLANMADIĞI anlaşılmıştır.' Sonuç: 'Bahsi geçen işgalciden işgal tarihinin belirlenerek, ecrimisil hükümlerine uygun olarak tespit edilecek bedelin alınması ve işgalin sonlanması için gerekli idari tedbirlerin başlatılması gerekmektedir.'

Analiz: (1) 'Karar bizden çıkmadı' savunması; KULLANIMI BAŞLATMAMAK ile KULLANIMA GÖZ YUMMAK'ı aynı şey sayar: bir üçüncü kişinin kamu binasına izinsiz yerleşmesi, o an için idarenin kusuru olmayabilir, ama bu durumun yıllarca fark edilmemesi veya fark edilip müdahale edilmemesi, idarenin taşınmaz yönetimi konusundaki gözetim yükümlülüğünü (5018 m.48) yerine getirmediğini gösterir (nigde-meslek-odasi-bedelsiz-kullanim dosyasının 'idari işlem eksikliği, kullananın değil idarenin sorunudur' sürümü: kamu malının kim tarafından, hangi gerekçeyle kullanıldığını bilmek ve buna göre tedbir almak, malın sahibi olan idarenin, kullanan tarafın değil, birincil yükümlülüğüdür). (2) 'Elektrik dağıtım şirketi kamu hizmeti sunuyor' gerekçesi, bedelsiz kullanımı meşrulaştırmaz: bir enerji dağıtım şirketi toplumsal olarak gerekli bir hizmet sunsa da, bu özel hukuk tüzel kişiliğine sahip, kar amacı güden bir şirkettir; kamu hizmeti sunması, onu 5393 m.75'teki bedelsiz tahsis muhatabı kamu kurumu haline getirmez, sizin binanızı kullanması, ancak bedelli bir kira sözleşmesiyle mümkündür. (3) Ecrimisil, geçmişe dönük telafi imkanı sunar ama gecikme zararı önlemez: işgal tarihinden itibaren ecrimisil tahsil edilebilmesi, mali kaybın bir kısmını geri kazandırır, ama binanın o yıllar boyunca kirada olsaydı elde edeceğiniz gelirin zamanında elde edilememesi, kamu kaynağının etkin kullanılmamasından kaynaklanan kalıcı bir kayıptır; bu yüzden gecikme, sorunu küçültmez, büyütür. (4) Düzeltme; işgalin sonlandırılması (ya da bedelli bir kira sözleşmesine dönüştürülmesi), işgal tarihinden itibaren ecrimisil hesaplanıp tahsil edilmesidir.

Yapılacaklar: (1) Şirketin kullandığı bölüm için işgal tarihi net olarak tespit edilsin, ecrimisil hesaplanıp tahsil edilmeye başlansın. (2) Şirkete, taşınmazı belirtilen sürede boşaltması ya da bedelli kira sözleşmesi imzalaması için resmi bildirim yapılsın. (3) Belediyeye ait diğer taşınmazlarda benzer, karar/olur alınmadan süregelen kullanımlar olup olmadığı genel bir taşınmaz envanteri taramasıyla tespit edilsin. (4) Taşınmaz yönetimi biriminde, boş/kullanılan taşınmazların düzenli (örn. yıllık) fiziksel kontrolünü öngören bir prosedür oluşturulsun.

Uygulama önerisi: taşınmaz portföyünüzü sadece kayıtlardan değil, düzenli yerinde kontrollerle de takip edin, bir taşınmazın 'kimin kullandığını bilmiyoruz' durumuna gelmesi, genellikle yıllarca süren bir denetimsizliğin sonucudur. Ve denetçinin ölçüsü nettir: kamu taşınmazının kullanımı, bir karar veya sözleşmeyle başlamamışsa bu bir işgaldir, ve işgalin fark edilip edilmemesinin sorumluluğu, malın sahibi olan idareye aittir.